Cūḷaniddesa
Pārāyanavaggagāthā
Pucchā
1. Ajitamāṇavapucchā
“Kenassu nivuto loko, (iccāyasmā ajito)
Kenassu nappakāsati;
Kissābhilepanaṃ brūsi,
Kiṃsu tassa mahabbhayaṃ”. (1)“Avijjāya nivuto loko, (ajitāti bhagavā)
Vevicchā pamādā nappakāsati;
Jappābhilepanaṃ brūmi,
Dukkhamassa mahabbhayaṃ”. (2)“Savanti sabbadhi sotā, (iccāyasmā ajito)
Sotānaṃ kiṃ nivāraṇaṃ;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūhi,
Kena sotā pidhiyyare”. (3)“Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā)
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi,
Paññāyete pidhiyyare”. (4)“Paññā ceva sati cāpi, (iccāyasmā ajito)
Nāmarūpañca mārisa;
Etaṃ me puṭṭho pabrūhi,
Katthetaṃ uparujjhati”. (5)“Yametaṃ pañhaṃ apucchi,
ajita taṃ vadāmi te;
Yattha nāmañca rūpañca,
asesaṃ uparujjhati;
Viññāṇassa nirodhena,
etthetaṃ uparujjhati”. (6)“Ye ca saṅkhātadhammāse,
ye ca sekhā puthū idha;
Tesaṃ me nipako iriyaṃ,
puṭṭho pabrūhi mārisa”. (7)“Kāmesu nābhigijjheyya,
Manasānāvilo siyā;
Kusalo sabbadhammānaṃ,
Sato bhikkhu paribbaje”ti. (8)
2. Tissametteyyamāṇavapucchā
“Kodha santusito loke, (iccāyasmā tissametteyyo)
Kassa no santi iñjitā;
Ko ubhantamabhiññāya,
Majjhe mantā na lippati;
Kaṃ brūsi mahāpurisoti,
Ko idha sibbinimaccagā”. (1)“Kāmesu brahmacariyavā, (metteyyāti bhagavā)
Vītataṇho sadā sato;
Saṅkhāya nibbuto bhikkhu,
Tassa no santi iñjitā. (2)So ubhantamabhiññāya,
Majjhe mantā na lippati;
Taṃ brūmi mahāpurisoti,
So idha sibbinimaccagā”ti. (3)
Tissametteyyamāṇavapucchā dutiyā.
3. Puṇṇakamāṇavapucchā
“Anejaṃ mūladassāviṃ, (iccāyasmā puṇṇako)
Atthi pañhena āgamaṃ;
Kiṃ nissitā isayo manujā,
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke,
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ”. (1)“Ye kecime isayo manujā, (puṇṇakāti bhagavā)
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke,
Āsīsamānā puṇṇaka itthattaṃ;
Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsu”. (2)“Ye kecime isayo manujā, (iccāyasmā puṇṇako)
Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ;
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke,
Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā;
Atāruṃ jātiñca jarañca mārisa,
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ”. (3)“Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti, (puṇṇakāti bhagavā)
Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ;
Te yājayogā bhavarāgarattā,
Nātariṃsu jātijaranti brūmi”. (4)“Te ce nātariṃsu yājayogā, (iccāyasmā puṇṇako)
Yaññehi jātiñca jarañca mārisa;
Atha ko carahi devamanussaloke,
Atāri jātiñca jarañca mārisa;
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ”. (5)“Saṅkhāya lokasmi paroparāni, (puṇṇakāti bhagavā)
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke;
Santo vidhūmo anīgho nirāso,
Atāri so jātijaranti brūmī”ti. (6)
Puṇṇakamāṇavapucchā tatiyā.
4. Mettagūmāṇavapucchā
“Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, (iccāyasmā mettagū)
Maññāmi taṃ vedaguṃ bhāvitattaṃ;
Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,
Ye keci lokasmimanekarūpā”. (1)“Dukkhassa ve maṃ pabhavaṃ apucchasi, (mettagūti bhagavā)
Taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ;
Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,
Ye keci lokasmimanekarūpā. (2)Yo ve avidvā upadhiṃ karoti,
Punappunaṃ dukkhamupeti mando;
Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā,
Dukkhassa jātippabhavānupassī”. (3)“Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no,
Aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;
‘Kathaṃ nu dhīrā vitaranti oghaṃ,
Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca’;
Taṃ me muni sādhu viyākarohi,
Tathā hi te vidito esa dhammo”. (4)“Kittayissāmi te dhammaṃ, (mettagūti bhagavā)
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ,
Tare loke visattikaṃ”. (5)“Tañcāhaṃ abhinandāmi,
mahesi dhammamuttamaṃ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ,
tare loke visattikaṃ”. (6)“Yaṃ kiñci sampajānāsi, (mettagūti bhagavā)
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
Etesu nandiñca nivesanañca,
Panujja viññāṇaṃ bhave na tiṭṭhe. (7)Evaṃvihārī sato appamatto,
Bhikkhu caraṃ hitvā mamāyitāni;
Jātiṃ jaraṃ sokapariddavañca,
Idheva vidvā pajaheyya dukkhaṃ”. (8)“Etābhinandāmi vaco mahesino,
Sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;
Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ,
Tathā hi te vidito esa dhammo. (9)Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṃ,
Ye tvaṃ muni aṭṭhitaṃ ovadeyya;
Taṃ taṃ namassāmi samecca nāga,
Appeva maṃ bhagavā aṭṭhitaṃ ovadeyya”. (10)“Yaṃ brāhmaṇaṃ vedagumābhijaññā,
Akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ;
Addhā hi so oghamimaṃ atāri,
Tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho. (11)Vidvā ca yo vedagū naro idha,
Bhavābhave saṅgamimaṃ visajja;
So vītataṇho anīgho nirāso,
Atāri so jātijaranti brūmī”ti. (12)
Mettagūmāṇavapucchā catutthī.
5. Dhotakamāṇavapucchā
“Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, (iccāyasmā dhotako)
Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ;
Tava sutvāna nigghosaṃ,
Sikkhe nibbānamattano”. (1)“Tenahātappaṃ karohi, (dhotakāti bhagavā)
Idheva nipako sato;
Ito sutvāna nigghosaṃ,
Sikkhe nibbānamattano”. (2)“Passāmahaṃ devamanussaloke,
Akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ;
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu,
Pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi”. (3)“Nāhaṃ sahissāmi pamocanāya,
Kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke;
Dhammañca seṭṭhaṃ abhijānamāno,
Evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi”. (4)“Anusāsa brahme karuṇāyamāno,
Vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;
Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno,
Idheva santo asito careyyaṃ”. (5)“Kittayissāmi te santiṃ, (dhotakāti bhagavā)
Diṭṭhe dhamme anītihaṃ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ,
Tare loke visattikaṃ”. (6)“Tañcāhaṃ abhinandāmi,
mahesi santimuttamaṃ;
Yaṃ viditvā sato caraṃ,
tare loke visattikaṃ”. (7)“Yaṃ kiñci sampajānāsi, (dhotakāti bhagavā)
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
Etaṃ viditvā saṅgoti loke,
Bhavābhavāya mākāsi taṇhan”ti. (8)
Dhotakamāṇavapucchā pañcamī.
6. Upasīvamāṇavapucchā
“Eko ahaṃ sakka mahantamoghaṃ, (iccāyasmā upasīvo)
Anissito no visahāmi tārituṃ;
Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu,
Yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ”. (1)“Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā, (upasīvāti bhagavā)
Natthīti nissāya tarassu oghaṃ;
Kāme pahāya virato kathāhi,
Taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa”. (2)“Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (iccāyasmā upasīvo)
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
Saññāvimokkhe paramedhimutto,
Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī”. (3)“Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, (upasīvāti bhagavā)
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
Saññāvimokkhe paramedhimutto,
Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī”. (4)“Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī,
Pūgampi vassānaṃ samantacakkhu;
Tattheva so sītisiyā vimutto,
Cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa”. (5)“Acci yathā vātavegena khittā, (upasīvāti bhagavā)
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;
Evaṃ munī nāmakāyā vimutto,
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ”. (6)“Atthaṅgato so uda vā so natthi,
Udāhu ve sassatiyā arogo;
Taṃ me munī sādhu viyākarohi,
Tathā hi te vidito esa dhammo”. (7)“Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, (upasīvāti bhagavā)
Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi;
Sabbesu dhammesu samūhatesu,
Samūhatā vādapathāpi sabbe”ti. (8)
Upasīvamāṇavapucchā chaṭṭhī.
7. Nandamāṇavapucchā
“Santi loke munayo, (iccāyasmā nando)
Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu;
Ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti,
Udāhu ve jīvitenūpapannaṃ”. (1)“Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
Munīdha nanda kusalā vadanti;
Visenikatvā anīghā nirāsā,
Caranti ye te munayoti brūmi”. (2)“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando)
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ,
Anekarūpena vadanti suddhiṃ;
Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,
Atāru jātiñca jarañca mārisa;
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ”. (3)“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā)
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ,
Anekarūpena vadanti suddhiṃ;
Kiñcāpi te tattha yatā caranti,
Nātariṃsu jātijaranti brūmi”. (4)“Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, (iccāyasmā nando)
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ,
Anekarūpena vadanti suddhiṃ;
Te ce muni brūsi anoghatiṇṇe,
Atha ko carahi devamanussaloke;
Atāri jātiñca jarañca mārisa,
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ”. (5)“Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, (nandāti bhagavā)
Jātijarāya nivutāti brūmi;
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā,
Sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ,
Taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi”. (6)“Etābhinandāmi vaco mahesino,
Sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā,
Sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ;
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ,
Taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī”ti. (7)
8. Hemakamāṇavapucchā
“Ye me pubbe viyākaṃsu, (iccāyasmā hemako)
Huraṃ gotamasāsanā;
Iccāsi iti bhavissati,
Sabbaṃ taṃ itihītihaṃ;
Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ,
Nāhaṃ tattha abhiramiṃ. (1)Tvañca me dhammamakkhāhi,
taṇhānigghātanaṃ muni;
Yaṃ viditvā sato caraṃ,
tare loke visattikaṃ”. (2)“Idha diṭṭhasutamutaviññātesu,
Piyarūpesu hemaka;
Chandarāgavinodanaṃ,
Nibbānapadamaccutaṃ. (3)Etadaññāya ye satā,
Diṭṭhadhammābhinibbutā;
Upasantā ca te sadā,
Tiṇṇā loke visattikan”ti. (4)
9. Todeyyamāṇavapucchā
“Yasmiṃ kāmā na vasanti, (iccāyasmā todeyyo)
Taṇhā yassa na vijjati;
Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo,
Vimokkho tassa kīdiso”. (1)“Yasmiṃ kāmā na vasanti, (todeyyāti bhagavā)
Taṇhā yassa na vijjati;
Kathaṃkathā ca yo tiṇṇo,
Vimokkho tassa nāparo”. (2)“Nirāsaso so uda āsasāno,
Paññāṇavā so uda paññakappī;
Muniṃ ahaṃ sakka yathā vijaññaṃ,
Taṃ me viyācikkha samantacakkhu”. (3)“Nirāsaso so na ca āsasāno,
Paññāṇavā so na ca paññakappī;
Evampi todeyya muniṃ vijāna,
Akiñcanaṃ kāmabhave asattan”ti. (4)
10. Kappamāṇavapucchā
“Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, (iccāyasmā kappo)
Oghe jāte mahabbhaye;
Jarāmaccuparetānaṃ,
Dīpaṃ pabrūhi mārisa;
Tvañca me dīpamakkhāhi,
Yathāyidaṃ nāparaṃ siyā”. (1)“Majjhe sarasmiṃ tiṭṭhataṃ, (kappāti bhagavā)
Oghe jāte mahabbhaye;
Jarāmaccuparetānaṃ,
Dīpaṃ pabrūmi kappa te. (2)Akiñcanaṃ anādānaṃ,
etaṃ dīpaṃ anāparaṃ;
Nibbānaṃ iti naṃ brūmi,
jarāmaccuparikkhayaṃ. (3)Etadaññāya ye satā,
Diṭṭhadhammābhinibbutā;
Na te māravasānugā,
Na te mārassa paddhagū”ti. (4)
11. Jatukaṇṇimāṇavapucchā
“Sutvānahaṃ vīramakāmakāmiṃ, (iccāyasmā jatukaṇṇi)
Oghātigaṃ puṭṭhumakāmamāgamaṃ;
Santipadaṃ brūhi sahajanetta,
Yathātacchaṃ bhagavā brūhi metaṃ. (1)Bhagavā hi kāme abhibhuyya iriyati,
Ādiccova pathaviṃ tejī tejasā;
Parittapaññassa me bhūripañña,
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;
Jātijarāya idha vippahānaṃ”. (2)“Kāmesu vinaya gedhaṃ, (jatukaṇṇīti bhagavā)
Nekkhammaṃ daṭṭhu khemato;
Uggahitaṃ nirattaṃ vā,
Mā te vijjittha kiñcanaṃ. (3)Yaṃ pubbe taṃ visosehi,
pacchā te māhu kiñcanaṃ;
Majjhe ce no gahessasi,
upasanto carissasi. (4)Sabbaso nāmarūpasmiṃ,
Vītagedhassa brāhmaṇa;
Āsavāssa na vijjanti,
Yehi maccuvasaṃ vaje”ti. (5)
Jatukaṇṇimāṇavapucchā ekādasamā.
12. Bhadrāvudhamāṇavapucchā
“Okañjahaṃ taṇhacchidaṃ anejaṃ, (iccāyasmā bhadrāvudho)
Nandiñjahaṃ oghatiṇṇaṃ vimuttaṃ;
Kappañjahaṃ abhiyāce sumedhaṃ,
Sutvāna nāgassa apanamissanti ito. (1)Nānājanā janapadehi saṅgatā,
Tava vīra vākyaṃ abhikaṅkhamānā;
Tesaṃ tuvaṃ sādhu viyākarohi,
Tathā hi te vidito esa dhammo”. (2)“Ādānataṇhaṃ vinayetha sabbaṃ, (bhadrāvudhāti bhagavā)
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe;
Yaṃ yañhi lokasmimupādiyanti,
Teneva māro anveti jantuṃ. (3)Tasmā pajānaṃ na upādiyetha,
Bhikkhu sato kiñcanaṃ sabbaloke;
Ādānasatte iti pekkhamāno,
Pajaṃ imaṃ maccudheyye visattan”ti. (4)
Bhadrāvudhamāṇavapucchā dvādasamā.
13. Udayamāṇavapucchā
“Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, (iccāyasmā udayo)
Katakiccaṃ anāsavaṃ;
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ,
Atthi pañhena āgamaṃ;
Aññāvimokkhaṃ pabrūhi,
Avijjāya pabhedanaṃ”. (1)“Pahānaṃ kāmacchandānaṃ, (udayāti bhagavā)
Domanassāna cūbhayaṃ;
Thinassa ca panūdanaṃ,
Kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ. (2)Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ,
dhammatakkapurejavaṃ;
Aññāvimokkhaṃ pabrūmi,
avijjāya pabhedanaṃ”. (3)“Kiṃsu saṃyojano loko,
kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;
Kissassa vippahānena,
nibbānaṃ iti vuccati”. (4)“Nandisaṃyojano loko,
vitakkassa vicāraṇaṃ;
Taṇhāya vippahānena,
nibbānaṃ iti vuccati”. (5)“Kathaṃ satassa carato,
viññāṇaṃ uparujjhati;
Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamma,
taṃ suṇoma vaco tava”. (6)“Ajjhattañca bahiddhā ca,
Vedanaṃ nābhinandato;
Evaṃ satassa carato,
Viññāṇaṃ uparujjhatī”ti. (7)
14. Posālamāṇavapucchā
“Yo atītaṃ ādisati, (iccāyasmā posālo)
Anejo chinnasaṃsayo;
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ,
Atthi pañhena āgamaṃ. (1)Vibhūtarūpasaññissa,
sabbakāyappahāyino;
Ajjhattañca bahiddhā ca,
natthi kiñcīti passato;
Ñāṇaṃ sakkānupucchāmi,
kathaṃ neyyo tathāvidho”. (2)“Viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, (posālāti bhagavā)
Abhijānaṃ tathāgato;
Tiṭṭhantamenaṃ jānāti,
Vimuttaṃ tapparāyaṇaṃ. (3)Ākiñcaññasambhavaṃ ñatvā,
Nandī saṃyojanaṃ iti;
Evametaṃ abhiññāya,
Tato tattha vipassati;
Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassa,
Brāhmaṇassa vusīmato”ti. (4)
Posālamāṇavapucchā cuddasamā.
15. Mogharājamāṇavapucchā
“Dvāhaṃ sakkaṃ apucchissaṃ, (iccāyasmā mogharājā)
Na me byākāsi cakkhumā;
Yāvatatiyañca devīsi,
Byākarotīti me sutaṃ. (1)Ayaṃ loko paro loko,
brahmaloko sadevako;
Diṭṭhiṃ te nābhijānāti,
gotamassa yasassino. (2)Evaṃ abhikkantadassāviṃ,
atthi pañhena āgamaṃ;
Kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ,
maccurājā na passati”. (3)“Suññato lokaṃ avekkhassu,
Mogharāja sadā sato;
Attānudiṭṭhiṃ ūhacca,
Evaṃ maccutaro siyā;
Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ,
Maccurājā na passatī”ti. (4)
Mogharājamāṇavapucchā pannarasamā.
16. Piṅgiyamāṇavapucchā
“Jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo, (iccāyasmā piṅgiyo)
Nettā na suddhā savanaṃ na phāsu;
Māhaṃ nassaṃ momuho antarāva,
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ;
Jātijarāya idha vippahānaṃ”. (1)“Disvāna rūpesu vihaññamāne, (piṅgiyāti bhagavā)
Ruppanti rūpesu janā pamattā;
Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto,
Jahassu rūpaṃ apunabbhavāya”. (2)“Disā catasso vidisā catasso,
Uddhaṃ adho dasa disā imāyo;
Na tuyhaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ amutaṃ,
Atho aviññātaṃ kiñcanamatthi loke;
Ācikkha dhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ,
Jātijarāya idha vippahānaṃ”. (3)“Taṇhādhipanne manuje pekkhamāno, (piṅgiyāti bhagavā)
Santāpajāte jarasā parete;
Tasmā tuvaṃ piṅgiya appamatto,
Jahassu taṇhaṃ apunabbhavāyā”ti. (4)