Milindapañha

Meṇḍakapañha

Sabbañ­ñu­ta­ñā­ṇavagga

5. Atta­nipāta­na­pañha

“Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā—‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Puna ca tumhe bhaṇatha—‘yattha katthaci bhagavā sāvakānaṃ dhammaṃ desayamāno aneka­pariyā­yena jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ deseti, yo hi koci jāti­jarāb­yādhi­maraṇaṃ samatikkamati, taṃ paramāya pasaṃsāya pasaṃsatī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ—‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti, tena hi ‘jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ desetī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammaṃ deseti, tena hi ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo”ti.

“Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā—‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Yattha katthaci bhagavatā sāvakānaṃ dhammaṃ desayamānena ca aneka­pariyā­yena jātiyā jarāya byādhino maraṇassa samucchedāya dhammo desito, tattha pana kāraṇaṃ atthi, yena bhagavā kāraṇena paṭikkhipi samādapesi cā”ti.

“Kiṃ panettha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ, yena bhagavā kāraṇena paṭikkhipi samādapesi cā”ti? “Sīlavā, mahārāja, sīlasampanno agadasamo sattānaṃ kilesa­visa­vināsane, osadhasamo sattānaṃ kilesab­yādhi­vū­pasame, udakasamo sattānaṃ kilesa­rajo­jallā­paharaṇe, maṇiratanasamo sattānaṃ sabba­sam­patti­dāne, nāvāsamo sattānaṃ catu­rogha­pā­ragamane, satthavāhasamo sattānaṃ jāti­kantā­ra­tāraṇe, vātasamo sattānaṃ tividhag­gi­santā­pa­nib­bāpane, mahāmeghasamo sattānaṃ mānasa­pari­pūraṇe, ācariyasamo sattānaṃ kusala­sikkhā­pane, sudesakasamo sattānaṃ khema­patha­mā­cik­khaṇe. Evarūpo, mahārāja, bahuguṇo anekaguṇo appamāṇaguṇo guṇarāsi guṇapuñjo sattānaṃ vaḍḍhikaro sīlavā ‘mā vinassī’ti sattānaṃ anukampāya bhagavā sikkhāpadaṃ paññapesi ‘na, bhikkhave, attānaṃ pātetabbaṃ, yo pāteyya, yathādhammo kāretabbo’ti. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena bhagavā paṭikkhipi. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena kumāra­kas­sa­pena vicitra­ka­thi­kena pāyāsi­rājañ­ñassa paralokaṃ dīpayamānena ‘yathā yathā kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭhanti tathā tathā bahuṃ puññaṃ pasavanti, bahujanahitāya ca paṭipajjanti bahu­jana­su­khāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

Kena pana kāraṇena bhagavā samādapesi? Jātipi, mahārāja, dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, sokopi dukkho, paridevopi dukkho, dukkhampi dukkhaṃ, domanassampi dukkhaṃ, upāyāsopi dukkho, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, mātumaraṇampi dukkhaṃ, pitumaraṇampi dukkhaṃ, bhātumaraṇampi dukkhaṃ, bhagi­ni­maraṇampi dukkhaṃ, puttamaraṇampi dukkhaṃ, dāramaraṇampi dukkhaṃ, dāsamaraṇampi dukkhaṃ, ñātimaraṇampi dukkhaṃ, ñātibyasanampi dukkhaṃ, rogabyasanampi dukkhaṃ, bhogab­yasa­nampi dukkhaṃ, sīlabyasanampi dukkhaṃ, diṭṭhib­yasa­nampi dukkhaṃ, rājabhayampi dukkhaṃ, corabhayampi dukkhaṃ, veribhayampi dukkhaṃ, dubbhik­kha­bhayampi dukkhaṃ, aggibhayampi dukkhaṃ, udakabhayampi dukkhaṃ, ūmibhayampi dukkhaṃ, āvaṭṭabhayampi dukkhaṃ, kumbhī­la­bhayampi dukkhaṃ, susukābhayampi dukkhaṃ, attānu­vāda­bhayampi dukkhaṃ, parānu­vāda­bhayampi dukkhaṃ, daṇḍabhayampi dukkhaṃ, dugga­ti­bhayampi dukkhaṃ, parisā­sāraj­jabhayampi dukkhaṃ, ājīva­ka­bhayampi dukkhaṃ, maraṇabhayampi dukkhaṃ, vettehi tāḷanampi dukkhaṃ, kasāhi tāḷanampi dukkhaṃ, addhadaṇḍakehi tāḷanampi dukkhaṃ, hatthac­cheda­nampi dukkhaṃ, pādac­cheda­nampi dukkhaṃ, ­hattha­pādac­cheda­nampi dukkhaṃ, kaṇṇac­cheda­nampi dukkhaṃ, nāsac­cheda­nampi dukkhaṃ, ­kaṇṇanā­sac­cheda­nampi dukkhaṃ, bilaṅ­ga­thāli­kampi dukkhaṃ, saṅ­kha­muṇḍikampi dukkhaṃ, rāhumukhampi dukkhaṃ, jotimālikampi dukkhaṃ, hattha­pajjo­tikampi dukkhaṃ, eraka­vatti­kampi dukkhaṃ, cīra­kavāsi­kampi dukkhaṃ, eṇeyyakampi dukkhaṃ, baḷi­samaṃ­si­kampi dukkhaṃ, kahāpaṇikampi dukkhaṃ, khā­rā­pa­tacchi­kampi dukkhaṃ, pali­gha­pari­vatti­kampi dukkhaṃ, palāla­pīṭha­kampi dukkhaṃ, tattena telena osiñcanampi dukkhaṃ, sunakhehi khādāpanampi dukkhaṃ, jīva­sūlā­ropa­nampi dukkhaṃ, asinā sīsac­cheda­nampi dukkhaṃ, evarūpāni, mahārāja, bahuvidhāni anekavidhāni dukkhāni saṃsāragato anubhavati.

Yathā, mahārāja, hima­van­ta­pabbate abhivuṭṭhaṃ udakaṃ gaṅgāya nadiyā pāsāṇa­sak­kha­ra­kha­ra­marum­ba­āvaṭṭa­gaggala­ka­ūmi­ka­vaṅka­cadika-āvara­ṇa­nīvara­ṇa­mūlaka­sā­khāsu pariyottharati; evameva kho, mahārāja, evarūpāni bahuvidhāni anekavidhāni dukkhāni saṃsāragato anubhavati. Pavattaṃ, mahārāja, dukkhaṃ, appavattaṃ sukhaṃ. Appavattassa guṇaṃ pavatte ca bhayaṃ dīpayamāno, mahārāja, bhagavā appavattassa sacchikiriyāya jāti­jarāb­yādhi­maraṇa­sa­matik­kamāya samādapesi, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena bhagavā samādapesī”ti. “Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho, sukathitaṃ kāraṇaṃ, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī”ti.

Atta­nipāta­na­pañho pañcamo.