Netti

Paṭi­niddesa­vāra

Vibhaṅga 15

Parik­khā­ra­hā­ravi­bhaṅga

Tattha katamo parikkhāro hāro? “Ye dhammā yaṃ dhammaṃ janayantī”ti.

Yo dhammo yaṃ dhammaṃ janayati, tassa so parikkhāro. Kiṃlakkhaṇo parikkhāro? Janakalakkhaṇo parikkhāro. Dve dhammā janayanti hetu ca paccayo ca. Tattha kiṃlakkhaṇo hetu, kiṃlakkhaṇo paccayo? Asādhāra­ṇa­lak­khaṇo hetu, ­sādhāra­ṇa­lak­khaṇo paccayo. Yathā kiṃ bhave? Yathā aṅkurassa nibbattiyā bījaṃ asādhāraṇaṃ, pathavī āpo ca sādhāraṇā. Aṅkurassa hi pathavī āpo ca paccayo sabhāvo hetu. Yathā vā pana ghaṭe duddhaṃ pakkhittaṃ dadhi bhavati, na catthi eka­kālasa­ma­vadhānaṃ duddhassa ca dadhissa ca. Evamevaṃ natthi eka­kālasa­ma­vadhānaṃ hetussa ca paccayassa ca.

Ayañhi saṃsāro sahetu sappaccayo nibbatto. Vuttaṃ hi avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅ­khā­ra­pac­cayā viññāṇaṃ, evaṃ sabbo paṭic­ca­samup­pādo. Iti avijjā avijjāya hetu ayoniso manasikāro paccayo. Purimikā avijjā pacchimikāya avijjāya hetu. Tattha purimikā avijjā avijjānusayo pacchimikā avijjā avijjā­pari­yuṭ­ṭhā­naṃ, purimiko avijjānusayo pacchimikassa avijjā­pari­yuṭ­ṭhā­nassa hetubhūto paribrūhanāya, bījaṅkuro viya samananta­ra­hetu­tāya. Yaṃ pana yattha phalaṃ nibbattati, idamassa param­para­hetu­tāya hetubhūtaṃ. Duvidho hi hetu samananta­ra­hetu paramparahetu ca, evaṃ avijjāyapi duvidho hetu samananta­ra­hetu paramparahetu ca.

Yathā vā pana thālakañca vaṭṭi ca telañca padīpassa paccayabhūtaṃ na sabhāvahetu, na hi sakkā thālakañca vaṭṭiñca telañca anaggikaṃ dīpetuṃ padīpassa paccayabhūtaṃ. Padīpo viya sabhāvo hetu hoti. Iti sabhāvo hetu, parabhāvo paccayo. Ajjhattiko hetu, bāhiro paccayo. Janako hetu, pariggāhako paccayo. Asādhāraṇo hetu, sādhāraṇo paccayo.

Avupac­che­dat­tho santati attho, nibbatti attho phalattho, paṭisandhi attho punabbhavattho, palibodhattho pari­yuṭ­ṭhā­nat­tho, asamug­ghātat­tho anusayattho, asam­paṭi­vedhat­tho avijjattho, apariññātattho viññāṇassa bījattho. Yattha avupacchedo tattha santati, yattha santati tattha nibbatti, yattha nibbatti tattha phalaṃ, yattha phalaṃ tattha paṭisandhi, yattha paṭisandhi tattha punabbhavo, yattha punabbhavo tattha palibodho, yattha palibodho tattha pariyuṭṭhānaṃ, yattha pariyuṭṭhānaṃ tattha asamugghāto. Yattha asamugghāto tattha anusayo, yattha anusayo tattha asampaṭivedho, yattha asampaṭivedho tattha avijjā, yattha avijjā tattha sāsavaṃ viññāṇaṃ apariññātaṃ, yattha sāsavaṃ viññāṇaṃ apariññātaṃ tattha bījattho.

Sīlakkhandho samā­dhik­khan­dhassa paccayo, samā­dhik­khan­dho pañ­ñāk­khan­dhassa paccayo, paññākkhandho vimuttik­khan­dhassa paccayo, vimut­tik­khan­dho vimutti­ñāṇadas­sanak­khan­dhassa paccayo. Titthaññutā pītaññutāya paccayo, pītaññutā pattaññutāya paccayo, pattaññutā attaññutāya paccayo.

Yathā vā pana cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tattha cakkhu ādhipa­teyya­pac­ca­ya­tāya paccayo, rūpā āramma­ṇa­pac­ca­ya­tāya paccayo. Āloko sannissayatāya paccayo, manasikāro sabhāvo hetu. Saṅkhārā viññāṇassa paccayo, sabhāvo hetu. Viññāṇaṃ nāmarūpassa paccayo, sabhāvo hetu. Nāmarūpaṃ saḷāyatanassa paccayo, sabhāvo hetu. Saḷāyatanaṃ phassassa paccayo, sabhāvo hetu. Phasso vedanāya paccayo, sabhāvo hetu. Vedanā taṇhāya paccayo, sabhāvo hetu. Taṇhā upādānassa paccayo, sabhāvo hetu. Upādānaṃ bhavassa paccayo, sabhāvo hetu. Bhavo jātiyā paccayo, sabhāvo hetu. Jāti jarāmaraṇassa paccayo, sabhāvo hetu. Jarāmaraṇaṃ sokassa paccayo, sabhāvo hetu. Soko paridevassa paccayo, sabhāvo hetu. Paridevo dukkhassa paccayo, sabhāvo hetu. Dukkhaṃ domanassassa paccayo, sabhāvo hetu. Domanassaṃ upāyāsassa paccayo, sabhāvo hetu. Evaṃ yo koci upanissayo sabbo so parikkhāro. Tenāha āyasmā mahākaccāyano “ye dhammā yaṃ dhammaṃ janayantī”ti.

Niyutto parikkhāro hāro.