Paṭi­sam­bhi­dā­magga

3 Paññāvagga

3.8. Sati­paṭṭhā­na­kathā

Sāvatthi­nidānaṃ. “Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhij­jhā­do­manas­saṃ. Vedanāsu … citte … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhij­jhā­do­manas­saṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā”ti.

Kathaṃ kāye kāyānupassī viharati? Idhekacco pathavīkāyaṃ aniccato anupassati, no niccato; dukkhato anupassati, no sukhato; anattato anupassati, no attato; nibbindati, no nandati; virajjati, no rajjati; nirodheti, no samudeti, paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati, virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi kāyaṃ anupassati. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati—“kāye kāyānu­passa­nā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā—tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativat­ta­naṭ­ṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupaga­vīri­yavāha­naṭ­ṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Idhekacco āpokāyaṃ … pe … tejokāyaṃ … vāyokāyaṃ … kesakāyaṃ … lomakāyaṃ … chavikāyaṃ … cammakāyaṃ … maṃsakāyaṃ … rudhirakāyaṃ … nhārukāyaṃ … aṭṭhikāyaṃ … aṭṭhi­miñja­kāyaṃ aniccato anupassati, no niccato; dukkhato anupassati, no sukhato; anattato anupassati, no attato; nibbindati, no nandati; virajjati, no rajjati, nirodheti, no samudeti; paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati, virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi kāyaṃ anupassati. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati—“kāye kāyānu­passa­nā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā—tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativat­ta­naṭ­ṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupaga­vīri­yavāha­naṭ­ṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā. Evaṃ kāye kāyānupassī viharati. (1)

Kathaṃ vedanāsu vedanānupassī viharati? Idhekacco sukhaṃ vedanaṃ aniccato anupassati, no niccato … pe … paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati … pe … paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi vedanaṃ anupassati. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati—“vedanāsu veda­nānu­passa­nā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā … pe … idhekacco dukkhaṃ vedanaṃ … pe … aduk­kha­ma­su­khaṃ vedanaṃ … sāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ … nirāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ … sāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ … nirāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ … sāmisaṃ aduk­kha­ma­su­khaṃ vedanaṃ … nirāmisaṃ aduk­kha­ma­su­khaṃ vedanaṃ … cak­khu­samphas­sa­jaṃ vedanaṃ … sota­samphas­sa­jaṃ vedanaṃ … ghāna­samphas­sa­jaṃ vedanaṃ … jivhā­samphas­sa­jaṃ vedanaṃ … kāya­samphas­sa­jaṃ vedanaṃ … mano­samphas­sa­jaṃ vedanaṃ aniccato anupassati, no niccato … pe … paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati … pe … paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi vedanaṃ anupassati. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati—“vedanāsu veda­nānu­passa­nā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … evaṃ vedanāsu vedanānupassī viharati. (2)

Kathaṃ citte cittānupassī viharati? Idhekacco sarāgaṃ cittaṃ aniccato anupassati, no niccato … pe … paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati … pe … paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi cittaṃ anupassati. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati—“citte cit­tānupas­sanā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā.

Idhekacco vītarāgaṃ cittaṃ … pe … sadosaṃ cittaṃ … vītadosaṃ cittaṃ … samohaṃ cittaṃ … vītamohaṃ cittaṃ … saṃkhittaṃ cittaṃ … vikkhittaṃ cittaṃ … mahaggataṃ cittaṃ … amahaggataṃ cittaṃ … sauttaraṃ cittaṃ … anuttaraṃ cittaṃ … samāhitaṃ cittaṃ … asamāhitaṃ cittaṃ … vimuttaṃ cittaṃ … avimuttaṃ cittaṃ … cakkhuviññāṇaṃ … sotaviññāṇaṃ … ghānaviññāṇaṃ … jivhāviññāṇaṃ … kāyaviññāṇaṃ … manoviññāṇaṃ aniccato anupassati, no niccato … pe … paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati … pe … paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi cittaṃ anupassati. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati—“citte cit­tānupas­sanā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā … pe … āsevanaṭṭhena bhāvanā. Evaṃ citte cittānupassī viharati. (3)

Kathaṃ dhammesu dhammānupassī viharati? Idhekacco ṭhapetvā kāyaṃ ṭhapetvā vedanaṃ ṭhapetvā cittaṃ tadavasese dhamme aniccato anupassati, no niccato; dukkhato anupassati, no sukhato; anattato anupassati, no attato; nibbindati, no nandati; virajjati, no rajjati; nirodheti, no samudeti; paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati, virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭi­nissaj­janto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi te dhamme anupassati. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati—“dhammesu dham­mānu­passa­nā­sati­paṭṭhānā”.

Bhāvanāti catasso bhāvanā—tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativat­ta­naṭ­ṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupaga­vīri­yavāha­naṭ­ṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā. Evaṃ dhammesu dhammānupassī viharatīti. (4)

Sati­paṭṭhā­na­kathā niṭṭhitā.