Lalitavistaraḥ |
23: saṃstavaparivartastrayoviṃśaḥ
atha khalu śuddhāvāsakāyikā devaputrā bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgataṃ pradakṣiṇīkṛtya divyaiścandanacūrṇavarṣairabhyavakīrya ābhiḥ sārūpyābhirgāthābhirabhituṣṭuvuḥ—
utpanno lokapradyoto lokanāthaḥ prabhaṃkaraḥ |
andhabhūtasya lokasya cakṣurdātā raṇaṃjahaḥ ||bhavān vijitasaṃgrāmaḥ puṇyaiḥ pūrṇamanorathaḥ |
saṃpūrṇaḥ śukladharmaiśca jagattvaṃ tarpayiṣyasi ||uttīrṇapaṅko hyanighaḥ sthale tiṣṭhati gautamaḥ |
anyāṃ sattvāṃ mahoghena prodgatastārayiṣyasi ||udgatastvaṃ mahāprājño lokeṣvapratipudgalaḥ |
lokadharmairaliptastvaṃ jalasthamiva paṅkajaḥ ||ciraprasuptamimaṃ lokaṃ tamaskandhāvaguṇṭhitam |
bhavān prajñāpradīpena samarthaḥ pratibodhitum ||cirāture jīvaloke kleśavyādhiprapīḍite |
vaidyarāṭ tvaṃ samutpannaḥ sarvavyādhipramocakaḥ ||bhaviṣyantyakṣaṇā śūnyā tvayi nāthe samudgate |
manuṣyāścaiva devāśca bhaviṣyanti sukhānvitāḥ ||yeṣāṃ tvaddarśanaṃ saumya eṣyase puruṣarṣabha |
na te kalpasahasrāṇi jātu yāsyanti durgatim ||paṇḍitāścāpyarogāśca dharmaṃ śroṣyanti ye ’pi te |
gambhīrāścopadhīkṣīṇā bhaviṣyanti viśāradāḥ ||mokṣyante ca laghuṃ sarve chittvā vai kleśabandhanam |
yāsyanti nirupādānāḥ phalaprāptivaraṃ śubham ||dakṣiṇīyāśca te loke āhutīnāṃ pratigrahāḥ |
na teṣu dakṣiṇā nyūnā sattvānirvāṇahetukī ||
evaṃ khalu bhikṣavaḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte prāñjalayastasthuḥ, prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu cābhāsvarā devaputrāstathāgataṃ bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ divyairnānāprakāraiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanachatradhvajapatākābhiḥ saṃpūjya tripradakṣiṇīkṛtya cābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ—
gambhīrabuddhe madhurasvarā mune brahmasvarā munivaragīta susvaram |
varāgrabodhi paramārthaprāptā sarvasvare pāragate namaste ||trātāsi dīpo ’si parāyaṇo ’si nātho ’si loke kṛpamaitracittaḥ |
vaidyottamastvaṃ khalu śalyahartā cikitsakastvaṃ paramaṃ hitaṃkaraḥ ||dīpaṃkarasya sahadarśanaṃ tvayā samudānitaṃ maitrakṛpābhrajālam |
pramuñca nāthā amṛtasya dhārāṃ śamehi tāpaṃ suramānuṣāṇām ||tvaṃ padmabhūtaṃ tribhaveṣvaliptaṃ tvaṃ merukalpo vicalo hyakampyaḥ |
tvaṃ vajrakalpo hyacalapratijña tvaṃ candramā sarvaguṇāgradhārī ||
evaṃ khalu bhikṣava ābhāsvarā devāstathāgatamabhisaṃstutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu subrahmadevaputrapramukhā brahmakāyikā devāstathāgataṃ bodhimaṇḍaniṣaṇṇamanekamaṇiratnakoṭīnayutaśatasahasrapratyuptena ratnajālenābhichādya tripradakṣiṇīkṛtya cābhiḥ sārūpyābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ—
śubhavimalaprajña prabhatejadharā dbātriṃśallakṣaṇavarāgradharā |
smṛtimaṃ matimaṃ guṇajñānadharā akilāntakā śirasi vandami te ||amalā vimalā trimalairvimalā trailokyaviśruta trividyagatā |
trividhāvimokṣavaracakṣudadā vandāmi tvāṃ trinayanaṃ vimalam ||kalikaluṣa uddhṛta sudāntamanā kṛpakaruṇa udgata jagārthakarā |
muni mudita udgata praśāntamanā dvayamativimocaka upekṣaratā ||vrata tapasa udgata jagārthakarā | svacarīviśuddhacaripāragatā |
catusatyadarśaka vimokṣaratā mukto vimocayasi cānyajagat ||balavīrya āgatu ihā namuci prajñāya vīrya tava maitrya jito |
prāptaṃ ca te padavaraṃ amṛtaṃ vandāma te śaṭhacamūmathanā ||
evaṃ khalu bhikṣavaḥ subrahmadevaputrapramukhā brahmakāyikā devāstathāgatamābhirgāthābhirabhiṣṭutya ekānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu te śuklapākṣikā māraputrā yena tathāgatastenopasaṃkrāman | upasaṃkramya mahāratnachatravitānaistathāgatamabhicchādya prāñjalayastathāgatamābhiḥ sārūpyābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ—
pratyakṣe ’smi bale tavātivipule mārasya ghorā camū
yatsā māracamū mahāpratibhayā ekakṣaṇe te jitā |
na ca te utthitu naiva kāyu trasito no vā girā vyāhṛtā
tvāṃ vandāmahi sarvalokamahitaṃ sarvārthasiddhaṃ munim ||mārā koṭisahasranekanayutā gaṅgāṇubhiḥ saṃmitāḥ
te tubhyaṃ na samartha bodhisuvaṭā saṃcālituṃ kampitum |
yajñā koṭisahasranekanayutā gaṅgā yathā vālikā
yaṣṭā bodhivaṭāsitena bhavatā tenādya vibhrājase ||bhāryā ceṣṭatamā sutāśca dayitā dāsyaśca
dāsāstathā udyānā nagarāṇi rāṣṭranigamā rājyāni sāntaḥpurāḥ |
hastā pādaśirottamāṅgamapi vā cakṣūṃṣi jihvā tathā
tyaktā te varabodhicarya caratā tenādya vibhrājase ||uktaṃ yadvacanaṃ tvayā subahuśo buddho bhaviṣyāmyahaṃ
tāriṣye bahusattvakoṭinayutā duḥkhārṇavenohyatā |
dhyānādhīndriyabuddhibhiḥ kavacitaḥ saddharmanāvā svayaṃ
sā caiṣā pratipūrṇa tubhya praṇidhistāriṣyase prāṇinaḥ ||yatpuṇyaṃ ca stavitva vādivṛṣabhaṃ lokasya cakṣurdadaṃ
sarve bhūtva udagrahṛṣṭamanasaḥ prārthema sarvajñatām |
samudānītva varāgrabodhimatulāṃ buddhaiḥ susaṃvarṇitāṃ
evaṃ tadvinihatya mārapariṣāṃ buddhema sarvajñatām ||
evaṃ khalu bhikṣavo māraputrāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu paranirmitavaśavartī devaputro ’nekairdevaputraśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto jāmbūnadasuvarṇavarṇaiḥ padmaistathāgatamabhyavakīrya saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastāvīt—
apīḍita aluḍita avitathavacanā apagatatamaraja amṛtagatigatā |
arahasi divi bhuvi śriyakriyamatulā atidyutismṛtimati praṇipati śirasā ||ratikara raṇajaha rajamalamathanā ramayasi suranara suviśadavacanaiḥ |
vikasita suvipula varatanu kiraṇaiḥ suranarapatiriva jayasi jagadidam ||paragaṇipramathana paracarikuśalā priyu bhava naramaru paramati dhunatā |
paracari vibhajasi sunipuṇamatimān pathi iha vicaratu daśabalagamane ||tyaji pṛthu bhavagrahi vitathadukha mahā vinayasi suranara yathamati vinaye |
vicarasi catudiśa śaśiriva gagane cakṣu bhava parāyaṇa iha bhuvi tribhave ||priyu bhava naramaru na ca khali viṣaye ramayasi śubharati kāmarativirato |
dinadarśi pariṣadi na ti samu tribhave nāthu gati parāyaṇu tvamiha hi jagataḥ ||
evaṃ khalu bhikṣavo vaśavartidevapramukhāḥ parinirmitavaśavartino devaputrāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu sunirmito devaputro devasaṃghaparivṛtaḥ puraskṛto nānāratnapaṭṭadāmaistathāgatamabhichādya saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastāvīt—
dharmāloka bhavān samudgata trividhamalanucchido
mohādṛṣṭiavidyaghātako hiriśiribharitaḥ |
mithyāmārgaratāmimāṃ prajāmamṛte thapayito
utpanno iha loki cetiyo divi bhuvi mahitaḥ ||tvaṃ vaidyo kuśalacikitsako hyamṛtasukhadado
dṛṣṭikleśamavidyasaṃcayaṃ purimamanuśayam |
sarvavyādhyapanesi dehināṃ purimajinapathe
tasmādvaidyatamo ’si nāyakā vicarasi dharaṇīm ||candrāsūryaprabhāśca jyotiṣā maṇi tatha jvalanā
śakrabrahmaprabhā na bhāsate puratu śirighane |
prajñālokakarā prabhaṃkarā prabhasiribharitā
pratyakṣāstava jñāti adbhute praṇipati śirasā ||satyāsatyakathī vināyakā sumadhuravacanā
dāntā śāntamanā jitendriya praśamitamanasā |
śāstā śāsaniyāṃ praśāsase naramarupariṣāṃ
vande śākyamuniṃ nararṣabhaṃ suranaramahitam ||jñāniṃ jñānakathāgradhārakā jñapayasi tribhave
traividyatrivimokṣadeśakā trimalamalanudā |
bhavyābhavya mune prajānase yathamati vinaye
vande tvāṃ trisahasri adbhutaṃ divi bhuvi mahitam ||
evaṃ khalu bhikṣavaḥ sunirmito devaputraḥ saparivārastathāgatamabhiṣṭutyaikānte ’sthāt prāñjalīkṛtastathāgataṃ namaskurvan ||
atha khalu saṃtuṣito devaputraḥ sārdhaṃ tuṣitakāyikairdevairyena tathāgatastenopasaṃkrāmat | upasaṃkramya mahatā divyavastrajālena bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgatamabhisaṃchādya saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastauṣīt—
tuṣitālayi yadvasitastvaṃ tatra ti deśitu dharma udāro |
na ca chidyati sā anuśāsti adyapi dharmacarī suraputrā ||na ca darśana tṛpti labhāmo dharma śṛṇotu na vindati tṛptim |
guṇasāgara lokapradīpā vandima te śirasā manasā ca ||tuṣitālaya yaccalitastvaṃ śoṣita akṣaṇa sarvi tadā te |
yada bodhivaṭe upaviṣṭaḥ sarvajagasya kileśa praśāntāḥ ||yasya kṛtena ca bodhi udārā eṣa ti prāpti jinitvana māram |
tvā praṇidhī tapasā paripūrṇā kṣipra pravartaya cakramudāram ||bahu dikṣiṣu prāṇisahasrā dharmaratā kṣuṇiyāmatha dharmam |
kṣipra pravartaya cakramudāraṃ mocaya prāṇisahasra bhaveṣu ||
evaṃ khalu bhikṣavaḥ saṃtuṣito devaputraḥ saparivārastathāgatamabhiṣṭatyaikānte ’sthāt prāñjalīkṛtastathāgataṃ namasyamānaḥ ||
atha khalu suyāmadevaputrapramukhāḥ suyāmā devā yena tathāgatastenopasaṃkrāmat |
upasaṃkramya nānāpuṣpadhūpagandhamālyavilepanairbodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgataṃ saṃpūjya saṃmukhamābhiḥ sārūpyābhirgāthābhistuṣṭavuḥ—
sadṛśo ’sti na te kutontare śīla samādhi tathaiva prajñayā |
adhimuktivimuktikovidā śirasā vandima te tathāgatam ||dṛṣṭā sa viyūha śobhanā bodhimaṇḍasmi marubhi yā kṛtā |
na tamarhati anya kaścanā yatha tvaṃ devamanuṣyapūjitaḥ ||na mudhāya bhavān samudgato yasya arthe bahu cīrṇa duṣkarā |
vijito hi śaṭhaḥ sasainyakaḥ prāptā bodhi anuttarā tvayā ||āloka kṛto daśādiśe prajñādīpena triloka jvālitaḥ |
timiraṃ apanāyayiṣyase dāsyasi cakṣuranuttaraṃ jage ||bahukalpa stuvanti bhāṣato romarūpasya na cāntu asti te |
guṇasāgara lokaviśrutā śirasā vandima te tathāgatam ||
evaṃ khalu te suyāmadevaputrapramukhā devāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu śakro devānāmindraḥ sārdhaṃ trāyatriṃśakāyikairdevairnānāpuṣpadhūpadīpagandhamālyavilepanacūrṇacīvarachatradhvajapatākāvyūhaistathāgataṃ saṃpūjya ābhirgāthābhirabhyastāvīt—
askhalitā anavadyā sadā susthitā merukalpā mune
daśadiśi suvighuṣṭa jñānaprabhā puṇyatejānvitā |
buddhaśatasahasra saṃpūjitā pūrvi tubhyaṃ mune
tasya viśeṣu yena bodhidrume mārasenā jitā ||śīlaśrutasamādhiprajñākarā jñānaketudhvajā
jaramaraṇanighāti vaidyottamā lokacakṣurdadā |
trimalakhilaprahīṇa śāntendriyā śāntacittā mune
śaraṇu tavamupema śākyarṣabhā dharmarājā jage ||bodhicarī anantatulyā abhūdvīryasthāmodgatā
prajñābala upāya maitrābalaṃ brāhmapuṇyaṃ balam |
eti balamanantatulyā bhavaṃ bodhi saṃprasthite
daśabalabaladhārī adyā punarbodhimaṇḍe bhuto ||dṛṣṭva camu anantasattve surā bhītatrastābhavan
mā khu śramaṇarāju bādhiṣyate bodhimaṇḍe sthitaḥ |
na ca bhavatu babhūva tebhyo bhayaṃ no ca kāyeñjanā
karahata gurubhāra saṃkampanā mārasenā jitā ||yatha ca purimakebhi siṃhāsane prāpta bodhi varā
tatha tvayā anubuddha tulyā samā anyathā tvaṃ na hi |
samamanasa samacitta sarvajñatā sthāma prāptaṃ tvayā
tena bhava svayaṃbhu lokottamo puṇyakṣetraṃ jage ||
evaṃ khalu bhikṣavaḥ śakro devānāmindraḥ sārdhaṃ devaputraistrāyatriṃśaistathāgatamabhiṣṭutyaikānte ’sthāt prāñjalīkṛtastathāgataṃ namaskurvan ||
atha khalu catvāro mahārājānaḥ sārdhaṃ caturmahārājakāyikairdevaputrairyena tathāgatastenopasaṃkrāmat | upasaṃkramyābhimuktakacampakasumanāvārṣikadhānuskārimālyadāmaparigṛhītā apsaraḥśatasahasraparivṛtā divyasaṃgītisaṃpravāditena tathāgatasya pūjāṃ kṛtvā ābhiḥ sārūpyābhirgāthābhistuṣṭuvuḥ—
sumadhuravacanā manojñaghoṣā śaśi va praśāntikarā prasannacittā |
prahasitavadanā prabhūtajihvā paramasuprītikarā mune namaste ||rutaravita ya asti sarvaloke sumadhura premaṇiyā narāmarūṇām |
bhavata svaru pramukta mañjughoṣo abhibhavate ruta sarvi bhāṣamāṇāṃ ||rāgu samayi doṣamohakleśā prīti janeti amānuṣāṃ viśuddhām |
akaluṣahṛdayā niśāmya dharmaṃ ārya vimukti labhanti te hi sarve ||na ca bhava atimanyase avidvāṃ na ca puna vidvamadena jātu mattaḥ |
unnatu na ca naiva conatastvaṃ giririva susthitu sāgarasya madhye ||lābha iha sulabdha mānuṣāṇāṃ yatra hi tādṛśu jātu sattva loke |
śrīriva padumo dhanasya dātrī tatha tava dāsyati dharmu sarvaloke ||
evaṃ khalu caturmahārājapramukhā mahārājakāyikā devā bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalvantarikṣā devāstathāgatasyāntikamupasaṃkramyābhisaṃbodheḥ pūjākarmaṇe sarvamantarīkṣaṃ ratnajālena kiṅkiṇījālena ratnachatrai ratnapatākābhī ratnapaṭṭadāmai ratnāvataṃsakairvividhamuktāhārapuṣpadāmārdhakāyikadevatāparigṛhītairardhacandrakaiśca samalaṃkṛtya tathāgatāya niryātayanti sma | niryātya ca saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ—
asmāku vāsaṃ gagane dhruvaṃ mune paśyāma sattvā cariyā yathā jage |
bhavataścariṃ prekṣiya śuddhasattva skhalitaṃ na paśyāma tavaikacitte ||ye āgatā pūjana bodhisattvā gaganaṃ sphuṭaṃ tairnaranāyakebhiḥ |
hānirvimānāna na cābhavanta tathā hi te vai gaganātmabhāvāḥ ||ye antarīkṣātu pravarṣi puṣpāṃ syāccūḍabandhā hi mahāsahasrā |
te tubhya kāye patitā aśeṣā nadyo yathā sāgari saṃpraviṣṭāḥ ||paśyāma chatrāṇyavataṃsakā ca mālāguṇāṃ campakapuṣpadāmāṃ |
hārāṃśca candrāṃśca tathārdhacandrāṃ kṣipanti devā na ca saṃskaroti ||vālasya nābhūdavakāśamasmin devaiḥ sphuṭaṃ sarvata antarīkṣam |
kurvanti pūjāṃ dvipadottamasya na ca te mado jāyati vismayo vā ||
evaṃ khalvantarīkṣadevā bodhimaṇḍe niṣaṇṇaṃ tathāgatamabhiṣṭutyaikānte ’vatasthivantaḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
atha khalu bhaumā devāstathāgatasya pūjākarmaṇe sarvāvantaṃ dharaṇītalaṃ suśodhitopaliptaṃ gandhodakapariṣiktaṃ puṣpāvakīrṇaṃ ca kṛtvā nānādūṣyavitānavitataṃ ca tathāgatāya niryātayanti sma | ābhirgāthābhirabhituṣṭuvuḥ—
vajramiva abhedyā saṃsthitā triḥsahasrā vajramayapadenāyaṃ sthito bodhimaṇḍe |
iha mama tvacamāṃsaṃ śuṣyatāmasthimajjā na ca ahu aspṛśitvā bodhi uttheṣya asmāt ||savibhava narasiṃhā sarviyaṃ triḥsahasrā na kariṣu adhisthānaṃ syādvidīrṇaśeṣā |
tādṛśa mahavegā āgatā bodhisattvā yeṣa kramatalebhiḥ kampitā kṣetrakoṭyaḥ ||lābha iha sulabdhā bhūmidevairudārā yatra paramasattvaścaṃkramī medinīye |
yatra ku raju loke sarva obhāsitāste cetibhu trisahasraḥ kiṃ punastubhya kāyaḥ ||hesti śatasahasraṃ yāvataścāpaskandho dharaṇitalu jagasyā yāvataścopajīvyaḥ |
sarva vayu dharemo medinī triḥsahasrāṃ sarva tava dadāmo bhuṅkṣvimāṃ tvaṃ yatheṣṭam ||yatra bhava sthihedvā caṃkramedvā śayedvā ye ’pi sugataputrāḥ śrāvakā gautamasya |
dharmakatha kathentī ye ’pi vā tāṃ śṛṇonti sarvakuśalamūlaṃ bodhiye nāmayāmaḥ ||
evaṃ khalu bhaumā devā bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgatamabhiṣṭatyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ ||
|| iti śrīlalitavistare saṃstavaparivarto nāma trayoviṃśatitamo ’dhyāyaḥ ||