Lalitavistaraḥ |
27: nigamaparivartaḥ saptaviṃśaḥ
atha khalu devaputrā yaistathāgato ’dhīṣṭo ’bhūdasya dharmaparyāyasya saṃprakāśanāya saha maheśvaranandasunandacandanamahitaśāntapraśāntavinīteśvarapramukhā aṣṭādaśaḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrasahasrāṇi ye tathāgatasya dharmacakrapravartane ’pi saṃnipatitā abhūvan | tatra bhagavāṃstān maheśvaradevaputrapramukhān śuddhāvāsakāyikān devaputrānāmantrayate sma—ayaṃ sa mārṣā lalitavistaro nāma dharmaparyāyasūtrānto mahāvaipulyabodhisattvavikrīḍitaḥ buddhaviṣaye lalitapraveśa ātmopanāyikastathāgatena bhāṣitaḥ | taṃ yūyamudgṛhṇīdhvaṃ dhārayata vācayata ca | evamiyaṃ dharmanetrī vaistārikī bhaviṣyati | bodhisattvayānikāśca pudgalā imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā dṛḍhataraṃ vīryamālapsyante | anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhāvudārādhimuktikāśca sattvā mahādharmavarṣavegaṃ saṃjānayiṣyanti | mārapakṣaśca nigṛhīto bhaviṣyati | sarvaparapravādinaścāvatāraṃ na lapsyante | yuṣmākaṃ ca taddharmadeśanādhyeṣaṇā kuśalamūlaṃ mahārthikaṃ bhaviṣyati mahāphalaṃ mahānuśaṃsam ||
yaḥ kaścinmārṣā asya lalitavistarasya dharmaparyāyasyāñjaliṃ saṃpragṛhītaṃ kariṣyati, so ’ṣṭāvutkṛṣṭān dharmān pratilapsyate | katamānaṣṭau? tadyathā—utkṛṣṭa rūpaṃ pratilapsyate | utkṛṣṭabalaṃ pratilapsyate | utkṛṣṭaparivāraṃ pratilapsyate | utkṛṣṭapratibhānaṃ pratilapsyate | utkṛṣṭanaiṣkramyaṃ pratilapsyate | utkṛṣṭacittapariśuddhiṃ pratilapsyate | utkṛṣṭasamādhipadaṃ pratilapsyate | utkṛṣṭaprajñāvabhāsaṃ pratilapsyate | imānyaṣṭāvutkṛṣṭān dharmān pratilapsyate ||
yaḥ kaścinmārṣā imaṃ lalitavistaraṃ dharmaparyāyaṃ bhāṣitukāmasya dharmabhāṇakasya dharmāsanaṃ prajñāpayiṣyati, tasyāṣṭāvāsanapratilambhāḥ pratikāṅkṣitavyāḥ sahaprajñapte āsane | katame ’ṣṭau? tadyathā—śreṣṭhyāsanapratilambhaḥ | gṛhapatyāsanapratilambhaḥ | cakravartyāsanapratilambhaḥ | lokapālāsanapratilambhaḥ | śakrāsanapratilambhaḥ | vaśavartyāsanapratilambhaḥ | brahmāsanapratilambhaḥ | bodhimaṇḍavarāgragatasya bodhisattvabhūtasyāpratyudāvartyanihatamārapratyarthikasiṃhāsanapratilambhaḥ | anuttarāsamyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhasya ato ’nuttaradharmacakrapravartanāsanapratilambhaśca pratikāṅkṣitavyaḥ | ime ’ṣṭāvāsanapratilambhāḥ pratikāṅkṣitavyāḥ ||
ya kaścinmārṣā imaṃ lalitavistaraṃ dharmaparyāyaṃ bhāṣamāṇāya sādhukāraṃ dāsyati, so ’ṣṭau vākpariśuddhīḥ pratilapsyate | katamā aṣṭau? tadyathā—yathāvāditathākāritāṃ satyānuparivartivākkarmapariśuddhyā | ādeyavacanatāṃ parṣadabhibhavanatayā | grāhyavacanatāṃ anuddhuratayā | ślakṣṇamadhuravacanatāṃ apāruṣyasattvasaṃgrahaṇatayā | kalaviṅkarutasvaratāṃ kāyacittodbilyakaraṇatayā | taduktavacanatāṃ sarvasattvairanabhibhavanatayā | brahmasvaratāṃ sarvasvarābhibhavanatayā | siṃhaghoṣābhigarjitasvaratāṃ sarvaparapravādibhiranabhibhavanatayā |
buddhasvaratāṃ sarvasattvendriyaparitoṣaṇatayā | imā aṣṭau vākkarmapariśuddhīḥ pratilapsyate ||
yaḥ kaścinmārṣā imaṃ lalitavistaraṃ dharmaparyāyaṃ pustakalikhitaṃ kṛtvā dhārayiṣyati satkariṣyati gurukariṣyati mānayiṣyati pūjayiṣyati, amātsaryacittatayā caturdiśamasya dharmaparyāyasya varṇanāṃ bhāṣiṣyate varṇanāṃ coccārayiṣyati—āgacchatemaṃ dharmaparyāyaṃ likhitaṃ dhārayata vācayata cintayata svādhyāyateti, so aṣṭau mahānidhānāni pratilapsyate | katamānyaṣṭau mahānidhānāni? yaduta smṛtinidhānaṃ asaṃmoṣaṇatayā | matinidhānaṃ buddhiprabhedanatayā | gatinidhānaṃ sarvasūtrāntārthagatyanurāgatayā | dhāraṇīnidhānaṃ sarvaśrutādhāraṇatayā | pratibhānanidhānaṃ pratilabhate sarvasattvasubhāṣitasaṃbhāṣaṇatayā | dharmanidhānaṃ pratilabhate saddharmapratilakṣaṇatayā | bodhicittanidhānaṃ triratnavaṃśānupacchedanatayā | pratipattinidhānaṃ cānutpattikadharmakṣāntipratilambhatayā | imānyaṣṭau nidhānāni pratilapsyate ||
yaḥ kaścinmārṣā imaṃ lalitavistaraṃ dharmaparyāyaṃ supravartitaṃ kṛtvā dhārayiṣyati, so ’ṣṭau saṃbhārān paripurayiṣyati | katamānaṣṭau? tadyathā—yaduta dānasaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati amātsaryacittatayā | śīlasaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati sarvakalyāṇābhiprāyaparipūraṇatayā | śrutasaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati asaṅgaprajñāsamudānayanatayā | śamathasaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati sarvasamādhisamāpattyāmukhīkaraṇatayā | vidarśanāsaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati traividyavidyāpratipūryā | puṇyasaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati lakṣaṇānuvyañjanabuddhakṣetrālaṃkāraviśuddhyā | jñānasaṃbhāraṃ paripūrayiṣyati sarvasattvayathādhimuktisaṃtoṣaṇatayā | mahākaruṇā saṃbhāraṃ paripūrayiṣyati sarvasattvaparipācanāparikhedatayā | imānaṣṭau saṃbhārān paripūrayiṣyati ||
yaḥ kaścinmārṣā imaṃ lalitavistaraṃ dharmaparyāyaṃ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayiṣyati, evaṃcitto yaduta kathamamī sattvā eṣāmevarūpāṇāṃ dharmāṇāṃ lābhino bhaveyuriti, sa tena kuśalamūlenāṣṭau mahāpuṇyatāḥ pratilapsyate | katamā aṣṭau? tadyathā—rājā bhavati cakravartī, iyaṃ prathamā mahāpuṇyatā | caturmahārājakāyikānāṃ devānāmādhipatyaṃ kārayiṣyati, iyaṃ dvitīyā mahāpuṇyatā | śakro bhaviṣyati devendraḥ iyaṃ tṛtīyā mahāpuṇyatā | suyāmo bhaviṣyati devaputraḥ, iyaṃ caturthī mahāpuṇyatā saṃtuṣito bhaviṣyati, iyaṃ pañcamī mahāpuṇyatā | sunirmito bhaviṣyati, iyaṃ ṣaṣṭhī mahāpuṇyatā | vaśavartī bhaviṣyati devarājaḥ, iyaṃ saptamī mahāpuṇyatā | brahmā bhaviṣyati mahābrahmā, iyaṃ aṣṭamī mahāpuṇyatā | ante ca tathāgato bhaviṣyati arhan samyaksaṃbuddhaḥ sarvākuśaladharmaprahīnaḥ sarvakuśaladharmasamanvāgataḥ | imā aṣṭau mahāpuṇyatāḥ pratilapsyate ||
yaḥ kaścinmārṣā imaṃ lalitavistaraṃ dharmaparyāyaṃ bhāṣyamāṇamavahitaśrotaḥ śroṣyati, so ’ṣṭau cittanirmalatāḥ pratilapsyate | katamā aṣṭau? tadyathā—yaduta maitrīṃ pratilapsyate sarvadoṣanirghātāya | karuṇāṃ pratilapsyate sarvavihiṃsotsargāya | muditāṃ pratilapsyate sarvāratyapakarṣaṇatāyai | upekṣāṃ pratilapsyate anunayapratighotsargāya | catvāri dhyānāni pratilapsyate sarvarūpadhātuvaśavartitāyai | catasra ārūpyasamāpattīḥ pratilapsyate cittavaśavartitāyai | pañcābhijñāḥ pratilapsyate anyabuddhakṣetragamanatāyai | sarvavāsanānusaṃdhisamuddhāraṃ pratilapsyate śūraṃgamasamādhipratilambhāya | imā aṣṭau cittanirmalatāḥ pratilapsyate ||
yasmiṃśca mārṣā grāme vā nagare vā nigame vā janapade vā janapadapradeśe vā caṃkrame vā vihāre vā ayaṃ lalitavistaro dharmaparyāyaḥ pracariṣyati, tatrāṣṭau bhayāni na prabhaviṣyanti sthāpayitvā pūrvakarmavipākam | katamānyaṣṭau? tadyathā—yaduta rājasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | caurasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | vyālasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | durbhikṣakāntārasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | anyonyakalahavivādavigrahasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | devasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | nāgasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | yakṣasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | sarvopadravasaṃkṣobhabhayaṃ na bhaviṣyati | imāni mārṣāstatrāṣṭau bhayāni na bhaviṣyanti (sthāpayitvā pūrvakarmavipākam) ||
saṃkṣepānmārṣā yadi tathāgataḥ kalpasthitikenāyuṣpramāṇena rātriṃdivamadhiṣṭhamāno ’sya dharmaparyāyasya varṇaṃ bhāṣate, naivāsya dharmaparyāyasya varṇaparyanto bhavenna ca tathāgatapratibhānasya kṣayo bhavet | api tu khalu punarmārṣā yathaiva tathāgatasya śīlasamādhiprajñāvimuktijñānadarśanamapramāṇamaparyantam, evameva mārṣā ya imaṃ dharmaparyāyamudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati likhiṣyati lekhayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati, parṣanmadhye ca vistareṇa saṃprakāśayiṣyati—anena cittena kathamamī sattvā evamudārasya dharmasya lābhinaḥ syuriti, teṣāmapi nāsti puṇyaparyantaḥ ||
tataḥ khalu bhagavānāyuṣmantaṃ mahākāśyapamāmantrayate sma āyuṣmantaṃ cānandaṃ maitreyaṃ ca bodhisattvaṃ mahāsattvam—imāmahaṃ mārṣā asaṃkhyeyakalpakoṭinayutaśatasahasrasamudānītāmanuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ yuṣmākaṃ haste paridāmyanuparindāmi paramayā parindanayā, svayaṃ caivamimaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayata, parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayata ||
ityuktvā ca bhagavānasyaiva dharmaparyāyasya bhūyasyā mātrayānuparindanārthaṃ tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata—
sattvā dṛṣṭā ye mayā buddhadṛṣṭyā syuste ’rhantaḥ śariputreṇa tulyāḥ |
tāṃścetkaścitpūjayetkalpakoṭī tulyāṃ gaṅgāvālikābhiyathaiva ||pratyekabuddhāya tu yaśca pūjāṃ kuyādahorātramapi prahṛṣṭaḥ |
mālyaiḥ prakāraiśca tathāparaiśca tasmādayaṃ puṇyakṛto viśiṣyate ||syuḥ sarvasattvā yadi pratyayairjinā tāṃ pūjayetkaścidihāpramattaḥ |
puṣpaiśca gandhaiśca vilepanaiśca kalpānanekāṃ satataṃ hi tatparam ||ekasya yaścaiva tathāgatasya kuryātpraṇāmaṃ api caikaśo ’pi |
prasannācitto ’tha vadennamo ’rhate tasmādidaṃ śreṣṭhataraṃ ca puṇyam ||buddhā bhaveyuryadi sarvasattvā tāṃ pūjayedyaśca yathaiva pūrvam |
divyaiśca puṣpairatha mānurṣairvaraiḥ kalpānanekāṃ bahubhiḥ prakāraiḥ ||yaścaiva saddharmavilopakātle tyaktvā svakāye ca tathaiva jīvitam |
vadyādahorātramidaṃ hi sūtraṃ viśiṣyate puṇyamidaṃ hi tasmāt ||yasyepsitaṃ pūjayituṃ vināyakāṃ pratyekabuddhāṃśca tathaiva śrāvakāṃ |
dṛḍhaṃ samutpādya sa bodhicitta idaṃ sadā sūtravaraṃ dadhātu ||rājā hyayaṃ sarvasubhāṣitānāṃ yo ’bhyudgataḥ sarvatathāgatānām |
gṛhe sthitastasya tathāgataḥ sadā tiṣṭhedidaṃ yatra hi sūtraratnam ||pratibhāṃ sa prāpnoti śubhāmanantāṃ ekaṃ padaṃ vakṣyati kalpakoṭī |
na vyañjanā bhraśyati nāpi cārthā dadyācca yaḥ sūtramida parebhyaḥ ||anuttaro ’sau naranāyakānāṃ sattvo na kaścitsadṛśo ’sya vidyate |
bhavetsamudreṇa samaśca so ’kṣayaḥ śrutvā hi yo dharmamimaṃ prapadyate ||
iti ||
idamavocadbhagavānāttamanāḥ | te maheśvaradevaputrapūrvaṃgamāḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrā maitreyapūrvaṃgamāśca sarvabodhisattvā mahāsattvā mahākāśyapapūrvaṃgamāśca sarvamahāśrāvakāḥ sadevamānuṣāsuragandharvaśca loko bhagavato bhāṣitamabhyanandan || iti ||
|| iti śrīlalitavistare nigamaparivarto nāma saptaviṃśatitamo ’dhyāyaḥ ||
samāptaṃ cedaṃ sarvabodhisattvacaryāprasthānam ||
|| śrīlalitavistaro nāma mahāyānasūtraṃ ratnarājaṃ parisamāptam ||
+ ++ ++
ye dharma hetuprabhavā hetuṃ teṣāṃ tathāgato hyavadat |
teṣāṃ ca yo nirodha evaṃ vādī mahāśramaṇaḥ ||