Lalitavistaraḥ |
8: devakulopanayanaparivarto ’ṣṭamaḥ
iti hi bhikṣavo yāmeva rātriṃ bodhisattvo jātastasyāmeva rātryāṃ viṃśati kanyāsahasrāṇi kṣatriyabrāhmaṇanaigamagṛhapatimahāśālakuleṣu jātāḥ | tāśca sarvā mātāpitṛbhirbodhisattvāya dattā upasthānaparicaryāyai | viṃśati ca kanyāsahasrāṇi rājñā śuddhodanena dattāni bodhisattvasyopasthānaparicaryāyai | viṃśati ca kanyāsahasrāṇi mitrāmātyātmajñātisālohitairdattāni bodhisattvasyopasthānaparicaryāyai | viṃśati ca kanyāsahasrāṇi amātyapārṣadyairdattāni bodhisattvasyopasthānaparicaryāyai ||
tadā ca bhikṣavo mahallakamahallikāḥ śākyāḥ saṃnipatya rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramyaivamāhuḥ—yatkhalu deva jānīyāḥ—devakulaṃ kumāra upanīyatāmiti | rājā āha—sādhu, upanīyatāṃ kumāraḥ | tena hi maṇḍyatāṃ nagaram | upaśobhyantāṃ vīthicatvaraśṛṅgāṭakāntarāpaṇarathyāmukhāni | apanīyantāmamaṅgalyāḥ kāṇakubjabadhirāndhamūkavisaṃsthitavirūparūpā aparipūrṇendriyāḥ | upanāmyantāṃ maṅgalāni | ghuṣyantāṃ puṇyabheryaḥ | tāḍyantāṃ maṅgalyaghaṇṭāḥ | samalaṃkriyantāṃ puravaradvārāṇi | vādyantāṃ sumanojñatūryatālāvacarāṇi | saṃnipātyantāṃ sarvakoṭṭarājānaḥ | ekībhavantu śreṣṭhigṛhapatyamātyadauvārikapāriṣadyāḥ | yujyantāṃ kanyārathāḥ | upanāmyantāṃ pūrṇakumbhāḥ | saṃnipātyantāmadhīyānā brāhmaṇāḥ | alaṃkriyantāṃ devakulāni | iti hi bhikṣavo yathoktapūrvaṃ sarvaṃ kṛtamabhūt ||
tato rājā śuddhodanaḥ svagṛhaṃ praviśya mahāprajāpatīṃ gautamīmāmantryaivamāha—alaṃkriyantāṃ kumāraḥ devakulamupaneṣyata iti | sādhviti pratiśrutya mahāprajāpatī gautamī kumāraṃ maṇḍayati sma ||
tataḥ kumāro maṇḍyamānaḥ prahasitavadano vyapagatabhṛkuṭikaḥ paramamadhurayā vācā mātṛsvasāramevamāha—amba kutrāhamupaneṣyata iti | āha—devakulaṃ putreti | tataḥ kumāraḥ smitamupadarśayan prahasitavadano mātṛsvasāraṃ gāthābhiradhyabhāṣata—
jātasya mahyamiha kampita trisahasraṃ śakraśca brahma asurāśca mahoragāśca |
candraśca sūrya tatha vaiśravaṇaḥ kumāro mūrdhnā krameṣu nipatitva namasyayanti ||katamo ’nyu deva mama uttari yo viśiṣṭo yasmin mama praṇayase tvamihādya amba |
devātideva ahu uttamu sarvadevaiḥ devo na me ’sti sadṛśaḥ kuta uttaraṃ vā ||lokānuvartana pratī iti amba yāsye dṛṣtvā vikurvita mamā janatā udagrāḥ |
adhimātru gaurava kariṣyati citrakāraḥ jñāsyanti devamanujā svaya devadevaḥ ||
iti hi bhikṣavaḥ sarvairvarṇaiḥ stutimaṅgalaiḥ pratyupasthitairaparimitālaṃkārālaṃkṛteṣu vīthicatvaraśṛṅgāṭakāntarāpaṇamukheṣvantaḥpure kumārasya rathamalaṃkṛtya rājā śuddhodano brāhmaṇanaigamaśreṣṭhigṛhapatyamātyakoṭṭarājadauvārikapāriṣadyamitrajñātiparivṛtaḥ puraskṛto dhūpanadhūpitena muktapuṣpābhikīrṇena hayagajarathapattikalilenocchritachatradhvajapatākena nānātūryasaṃpravāditena mārgeṇa kumāraṃ gṛhītvā gacchati sma | devatāśatasahasrāṇi bodhisattvasya rathaṃ vahanti sma | anekāni ca devaputrāpsaraḥkoṭiniyutaśatasahasrāṇi gaganatalagatāni puṣpavarṣāṇyabhipravarṣanti sma | tūryāṇi ca pravādayanti sma | iti hi rājā śuddhodano mahatā rājavyūhena mahatā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena kumāraṃ gṛhītvā devakulaṃ praviśati sma | samanantarapratiṣṭhāpitaśca bodhisattvena dakṣiṇaścaraṇayoḥ kramatalastasmin devakule atha tā acetanyo devapratimāḥ tadyathā—śivaskandanārāyaṇakuberacandrasūryavaiśravaṇaśakrabrahmalokapālaprabhṛtayaḥ pratimāḥ—sarvāḥ svebhyaḥ svebhyaḥ sthānebhyo vyutthāya bodhisattvasya kramatalayornipatanti sma | tatra devamanuṣyaśatasahasrāṇi hīhīkārakilakilāpramukhaiḥ prakṣveḍitaśatasahasrāṇi prāmuñcan | cailavikṣepāṇi cākārṣuḥ | sarvaṃ ca kapilavastumahānagaraṃ ṣaṅvikāraṃ prākampitam | divyāni ca kusumāni prāvarṣan | tūryaśatasahasrāṇi cāghaṭṭitāni praṇeduḥ | yeṣāṃ ca devānāṃ tāḥ pratimāḥ, te sarve svasvarūpamupadarśyemā gāthā abhāṣata—
no merū girirāja parvatavaro jātū name sarṣape
no vā sāgara nāgarājanilayo jātū name goṣpade |
candrāditya prabhaṃkarā prabhakarā khadyotake no name
prajñāpuṇyakulodito guṇadharaḥ kasmānname devate ||yadvat sarṣapa goṣpade va salilaṃ khadyotakā vā bhavet
evaṃ ca trisahasra devamanujā ye keci mānāśritāḥ |
merūsāgaracandrasūryasadṛśo loke svayaṃbhūttamo
yaṃ loko hyabhivandya lābha labhate svargaṃ tathā nirvṛtim ||
asmin khalu punarbhikṣavo bodhisattvena mahāsattvena devakule praveśe saṃdarśyamāne dvātriṃśatāṃ devaputraśatasahasrāṇāmanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpadyante | ayaṃ bhikṣavo heturayaṃ pratyayo yenopekṣako bodhisattvo bhavati sma devakulamupanīyamāna iti ||
iti śrīlalitavistare devakulopanayanaparivarto nāma aṣṭamo ’dhyāyaḥ ||