Kumbhasūtra
kiyatā bhikṣavo bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃseta samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai |
bhagavanmūlakā bhadanta dharmāḥ pūrvavad yāvad bhāṣiṣye |
bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | atra cet satvānāṃ duḥkhaṃ utpadyamānam utpadyeta bahunānāprakāram | idaṃ duḥkhaṃ kinnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātīyaṃ kiṃprabhavam |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | idaṃ duḥkham upadhinidānam upadhisamudayam upadhijātīyam upadhiprabhavam | upadhiś cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacched duḥkham apy asya nirudhyeta |
sa yā ca duḥkhanirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad utopadhinirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | upadhiḥ punaḥ kinnidānaḥ kiṃsamudayaḥ kiṃjātīyaḥ kiṃprabhavaḥ |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | upadhis tṛṣṇānidānas tṛṣṇāsamudayas tṛṣṇājātīyas tṛṣṇāprabhavaḥ | tṛṣṇā cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacched upadhir apy asya nirudhyeta |
sa yā copadhinirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta tṛṣṇānirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | tṛṣṇā punaḥ kinnidānā kiṃsamudayā kiṃjātīyā kiṃprabhavā |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | tṛṣṇā vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātīyā vedanāprabhavā | vedanā cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchet tṛṣṇāpy asya nirudhyeta |
sa yā ca tṛṣṇānirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta vedanānirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | vedanā punaḥ kinnidānā kiṃsamudayā kiṃjātīyā kiṃprabhavā |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | vedanā sparśanidānā sparśasamudayā sparśajātīyā sparśaprabhavā | sparśaś cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacched vedanāpy asya nirudhyeta |
sa yā ca vedanānirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta sparśanirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | sparśaḥ kinnidānaḥ kiṃsamudayaḥ kiṃjātīyaḥ kiṃprabhavaḥ |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | sparśaḥ ṣaḍāyatananidānaḥ ṣaḍāyatanasamudayaḥ ṣaḍāyatanajātīyaḥ ṣaḍāyatanaprabhavaḥ | ṣaḍāyatanaṃ cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchet sparśo ’py asya nirudhyeta |
sa yā ca sparśanirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta ṣaḍāyatananirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | ṣaḍāyatanaṃ punaḥ kinnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātīyaṃ kiṃprabhavam |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | ṣaḍāyatanaṃ nāmarūpanidānaṃ nāmarūpasamudayaṃ nāmarūpajātīyaṃ nāmarūpaprabhavam | nāmarūpaṃ cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchet ṣaḍāyatanam apy asya nirudhyeta |
sa yā ca ṣaḍāyatananirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta nāmarūpanirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | nāmarūpaṃ punaḥ kinnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātīyaṃ kiṃprabhavam |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | nāmarūpaṃ vijñānanidānaṃ vijñānasamudayaṃ vijñānajātīyaṃ vijñānaprabhavam | vijñānaṃ cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchen nāmarūpam apy asya nirudhyeta |
sa yā ca nāmarūpanirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta vijñānanirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | vijñānaṃ punaḥ kinnidānaṃ kiṃjātīyaṃ kiṃprabhavaṃ kiṃsamudayam
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | vijñānaṃ saṃskārasamudayaṃ saṃskārajātīyaṃ saṃskāraprabhavam | sa puṇyān abhisaṃskārān abhisaṃskaroti | puṇyopagam apy asya bhavati vijñānam | apuṇyān abhisaṃskārān abhisaṃskaroti | apuṇyopagam apy asya bhavati vijñānam | ānijyān abhisaṃskārān abhisaṃskaroti | ānijyopagam apy asya bhavati vijñānam | tad anenaiva paryāyeṇa veditavyaṃ yad vijñānam api saṃskāranidānaṃ saṃskārasamudayaṃ saṃskārajātīyaṃ saṃskāraprabhavam | saṃskārāś cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacched vijñānam apy asya nirudhyeta |
sa yā ca vijñānanirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta saṃskāranirodhāya |
punar aparaṃ bhikṣuḥ parimīmāṃsamānaḥ parimīmāṃsate samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai | saṃskārāḥ punaḥ kinnidānāḥ kiṃsamudayāḥ kiṃjātīyāḥ kiṃprabhavāḥ |
sa evaṃ parimīmāṃsamāno jānāti | saṃskārā avidyānidānā avidyāsamudayā avidyājātiyā avidyāprabhavāḥ | sa puṇyān abhisaṃskārān abhisaṃskaroty avidyāpratyayān | apuṇyān apy ānijyān apy abhisaṃskārān abhisaṃskaroty avidyāpratyayān | tad anenaiva paryāyeṇa veditavyaṃ yat saṃskārā apy avidyānidānā avidyāsamudayā avidyājātīyā avidyāprabhavāḥ | avidyā cet sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvam apariśeṣaṃ nirudhyetāpāriśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchet saṃskārā apy asya nirudhyeran |
sa yā ca saṃskāranirodhagāminī pratipat tāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | tathā pratipannaś ca bhavaty anudharmacārī | ayam ucyate bhikṣuḥ samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai pratipanno yad uta avidyānirodhāya |
kiṃ manyadhve bhikṣavo yasya bhikṣor avidyā viraktā bhavati vidyotpannā api tu sa punar api puṇyān abhisaṃskārān abhisaṃskuryād avidyāpratyayān | apuṇyān apy ānijyān abhisaṃskārān abhisaṃskuryād avidyāpratyayān |
no bhadanta | tat kasmād dhetoḥ | yataś ca śrutavata āryaśrāvakasyāvidyā viraktā vidyotpannā tasyāvidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ | saṃskāranirodhād vijñānanirodhaḥ pūrvavad yāvan nirodho bhavatīti |
sādhu sādhu bhikṣavaḥ | ahaṃ caivaṃ vadāmi yūyaṃ caivaṃ prajānīdhvam | yathā teṣāṃ teṣāṃ dharmāṇām utpādāt te te dharmā utpadyante | teṣāṃ teṣāṃ dharmāṇāṃ nirodhāt te te dharmā nirudhyante vyupaśamanti śītībhavanty astaṃgacchanti |
yataś ca śrutavata āryaśrāvakasyāvidyā viraktā bhavati vidyotpannā | sa kāyaparyantikāṃ vedanāṃ vedayānaḥ kāyaparyantikāṃ vedanāṃ vedayāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | jīvitaparyantikāṃ vedanāṃ vedayāno jīvitaparyantikāṃ vedanāṃ vedayāmīti yathābhūtaṃ prajānāti | bhedāc ca kāyasyordhvaṃ jīvitaparyādānād ihaivāsya sarvāṇi vedayitavyāny apariśeṣaṃ nirudhyante | apariśeṣam adhyastaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti |
tad yathā balavān puruṣaḥ soṣmāt kumbhakārapākāt soṣmaṃ kumbhaṃ gṛhītvā same pṛthivīpradeśe upanikṣipeta tasya ya uṣmā so ’ntarhīyeta śītībhaveyuḥ kapālāni | evam eva yataś ca bhikṣor avidyā viraktā bhavati vidyotpannā sa kāyaparyantikāṃ vedanāṃ vedayānaḥ kāyaparyantikāṃ vedanāṃ vedayāmīti yathābhūtaṃ prajānāti pūrvavad yāvat parikṣayaṃ paryādānaṃ gacchanti ||