Mahāvastu
29. The Buddha in Veśālī
atha bhagavān anupūrveṇa vaiśālīm anuprāptaḥ || bhagavāṃ dāni vaiśālīye sābhyantarabāhirāye svastyayanaṃ karoti | svastyayanagāthāṃ bhāṣati ||
The Discourse on the Gems
namo ’stu buddhāya namo ’stu bodhaye
namo vimuktāya namo vimuktaye |
namo ’stu jñānasya namo ’stu jñānino
lokāgraśreṣṭhāya namo karotha ||yānīha bhūtani samāgatāni
bhūmyāni vā yāni va antarīkṣe |
sarvāṇi vā āttamanāni bhūtvā
śṛṇvantu svastyayanaṃ jinena bhāṣitaṃ ||imasmiṃ vā loke parasmiṃ vā punaḥ
svargeṣu vā yaṃ ratanaṃ praṇītaṃ |
na taṃ samaṃ asti tathāgatena
devātidevena narottamena |
imaṃ pi buddhe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā+ + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + +
idaṃ pi dharme ratanaṃ praṇītaṃ |
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||yaṃ buddhaśreṣṭho parivarṇaye śuciṃ
yam āhu ānantariyaṃ samādhiṃ
samādhino tasya samo na vidyate |
idaṃ pi dharme ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||ye pudgalā aṣṭa sadā praśastā
catvāri etāni yugāni bhonti |
te dakṣiṇīyā sugatena uktāḥ
etāni dinnāni mahatphalāni |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||sarvaiva yasya darśanasaṃpadāyo
trayo sya dharmā jahitā bhavanti |
satkāyadṛṣṭīvicikitsitaṃ ca
śīlavrataṃ cāpi yat asti kiṃcit* |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||kiṃ cāpi śaikṣo prakaroti pāpaṃ
kāyena vācā yatha cetasāpi |
abhavyo so tasya nigūhanāya
abhavyatā dṛṣṭapatheṣu uktā |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||yathā indrakīlo pṛthivīsanniśrito syā
catūrbhi vātehi asaṃprakampi |
tathopamaṃ satpuruṣaṃ vademi
yo āryasatyāni sudeśitāni
gambhīra-arthāni avetya paśyati |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||ye āryasatyāni vibhāvayanti
gambhīraprajñena sudeśitāni |
kiṃ cāpi te bhonti bhṛśaṃ pramattā
na te bhavāṃ aṣṭa upādiyanti |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||ye yuktayogī manasā succhandasā
naiṣkramyiṇo gautamaśāsanasmiṃ |
te prāptiprāptā amṛtaṃ vigāhya
vimuktacittā nirvṛtiṃ bhuṃjamānā |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||kṣīṇaṃ purāṇaṃ navo nāsti saṃcayo
vimuktā āyatike bhavasmiṃ |
te kṣīṇabījā avirūḍhidharmā
nirvānti dhīrā yatha tailadīpā |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||agnir yathā prajvalito niṣīde
indhanakṣayā śāmyati vegajāto |
evaṃvidhaṃ dhyāyino buddhaputrāḥ
prajñāya rāgānuśayaṃ grahetvā
adarśanaṃ mṛtyurājasya yānti |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||grīṣmāṇamāse prathame caitrasmiṃ
vane pragulmā yatha puṣpitāgrā
vāteritā te surabhiṃ pravānti |
evaṃvidhaṃ dhyāyino buddhapūtrāḥ
śīlen’ upetā surabhiṃ pravānti |
idaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||yānīha bhūtāni samāgatāni
bhūmyāni vā yāni va antarīkṣe |
maitrīkarontu sada manuṣyakā prajā
divaṃ cā rātriṃ ca haranti vo baliṃ |
tasmād dhi taṃ rakṣatha apramattā
mātā va putraṃ anukampamānā |
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||vipaśyismiṃ viśvabhuvi krakucchande
bhāmakanakamunismiṃ kāśyape
mahāyaśe śākyamunismiṃ gautame |
etehi buddhehi maharddhikehi
yā devatā santi abhiprasannā |
vāḍhaṃ pi taṃ rakṣayantu ca karontu
svastyayanaṃ mānuṣikaprajāye |
tasmā hi taṃ rakṣatha apramattā
mātā va putraṃ anukampamānā |
[etaṃ pi saṃghe ratanaṃ praṇītaṃ]
etena satyena susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||yo dharmacakraṃ abhibhūya lokaṃ
pravartayati sarvabhūtanukampitaṃ |
etādṛśaṃ devamanuṣyaśreṣṭhaṃ
buddhaṃ namasyāmi susvasti bhotu |
dharmaṃ namasyāmi susvasti bhotu
saṃghaṃ namasyāmi susvasti bhotu
manuṣyato vā amanuṣyato vā ||
gośṛṅgīye buddhapramukhe bhikṣusaṃghe bhaktaṃ kṛtvā śālavanaṃ niryātitaṃ || lecchavīnām etad abhūṣī || pratibalo asmākam ekako bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ yāvajjīvam upasthihituṃ cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārehi || api tu tathā kriyatu yathā mahājano puṇyena saṃyujyeyā || manuṣyataṇḍulo ohārīyatu || tehi manuṣyataṇḍulo ohārito paṃcaviṃśam uttaraṃ vā taṇḍulajātā || evaṃ tehi bhagavāṃ saśrāvakasaṃgho saptāham upasthito ||
śirimantaṃ maheśākhyaṃ varṇavantaṃ yaśasvinaṃ |
saṃbuddhaṃ paryupāsanti candraṃ tārāgaṇā yathā ||pītālaṃkāravasanāḥ karṇikārā va puṣpitā |
saṃbuddhaṃ paryupāsanti ghanakeyūradhāriṇaḥ ||haricandanaliptāṃgā kāśikottamadhāriṇaḥ |
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
tāṃ devasaṃghāṃ pariṣāṃ samāgatāṃ
śuciṃ sujātāṃ śatapuṇyalakṣaṇāṃ |
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā
nakṣatrarājā iva tārakāṇāṃ ||candro yathā vigatavalāhake nabhe
abhirocate tāragaṇāṃ prabhāṃkaro |
evaṃ h’ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā ||sūryo yathā prabhavati antarīkṣe
ādityamārgasmiṃ sthito virocati |
evaṃ h’ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā ||sūryo yathā pratapati antarīkṣe
ādityamārgasmiṃ sthito virocati |
evaṃ h’ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā ||padmaṃ yathā kokanadaṃ sujātaṃ
prabhāsitaṃ phullam upetagandhaṃ |
evaṃ p’ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā ||śakro yathā asuragaṇapramardako
sahasranetro tridaśābhirocate |
evaṃ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā ||brahmā yathā bhūtanukampi sarvāṃ
maruprabhāṃ abhirocati tejasā |
evaṃ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
sarveṇa buddho abhibhoti tejasā ||daśāṃgupetaṃ pramuṃci śiriṃ śuciṃ
tataś ca buddhvā amṛtaprasādaṃ |
vines’ imāṃ kṣatriyabhūmipālāṃ
dharmaṃ imaṃ pāṇitale va darśaye ||
evam āyuṣmatā ānandena bhagavān abhistuto ||
bhagavāṃ vaiśālakānāṃ lecchavīnāṃ dharmayā kathayā saṃdarśayitvā samuttejayitvā saṃpraharṣayitvā bahūni ca prāṇiśatasahasrāṇi abhivineti || vaiśālakānāṃ lecchavīnāṃ tāvad dānaṃ deyadharmaṃ imāye anumodanāye ||
yathāpi te madhukarakā sametvā
nānāvidhāṃ kusumarasāṃ grahetvā |
tuṇḍehi pādehi ca saṃharitvā
+ + + + + + + + + + + + + + + ||sāmagriye bhavati rasagandhayoso
taṃ saṃstṛtaṃ bhavati madhu praṇītaṃ |
varṇena gandhena rasen’ upetaṃ
bhaiṣajyabhakteṣu ca taṃ upeti ||em’ eva grāme nigameṣu vā punaḥ
mahājano bhavati yahiṃ sa āgato |
saputradārā puruṣastriyo ca
kalyāṇakāryeṣu samānacchandā ||samoharitvāna dadanti pānaṃ
saṃghasya bhaktāni karonti yāguṃ |
pānāni saṃyaksukhakhādanīyā
rasāṃ ca āryānumatāṃ dadanti ||yathāprasādaṃ ca yathānubhāvaṃ
kalpaṃ bahuṃ cāpi samoharitvā |
punar punaḥ denti prasannacittā
samuccayaṃ gacchati puṇyarāśiḥ ||abhivādanāṃjalikarmaṇo ca
pratyutthāna-m-āsanatāṃ tato ca |
vaiyāvṛtyaṃ dharmanumodanāṃ ca
mahājano prīto karoti puṇyaṃ ||te dinnadānā kṛtapuṇyakarmakā
yenaiva vācātha samoharitva vā |
yainaiva ca karmasabhāgatāye
sarve pi te svargam upenti sthānaṃ ||divyehi rūpehi samaṃgibhūtā
paricāriyanty apsarasāṃ gaṇehi |
prabhūtabhakṣā pravarānnapānā
vimānaśreṣṭhopagatā ramanti ||yadā ca te enti manuṣyalokaṃ
sarve pi āḍhyakuleṣu jātā |
ṛddheṣu sphīteṣu mahādhaneṣu
prabhūtanārīnarasaṃkuleṣu ||madhuṃ kṛtaṃ satpuruṣapraśastaṃ
sarvehi puṣpehi sukhāvahāya |
yaṃ kiṃcid artho manasā ca prārthitaḥ
sarvo sa ṛddhyeya yathāmano ca ||sarvārthaṃ saṃgamya upetha nirvṛtiṃ
sasarvasaṃskārakileśasūdanāṃ |
saṃvarṇaye lokahito mahāprabhuḥ
saputradārā sahajñātibāndhavā ||
te dāni lecchavayo bhagavantam āhansuḥ || ayam asmākaṃ bhagavan udyānānāṃ mahā-udyānaṃ yad idaṃ mahāvanaṃ sakūṭāgāraśālaṃ | taṃ ca bhagavato saśrāvakasaṃghasya dema niryātema || bhagavāṃ dāni bhikṣūn āmantresi || tena hi bhikṣavo anujānāmi ārāmārthaṃ vihārārthaṃ kalpārthaṃ || bhagavāṃ dāni mahāvanāto cāpālaṃ cetiyaṃ āgataḥ || lecchavayo pṛcchanti || kahiṃ bhagavāṃ || bhikṣavo āhansuḥ || eṣa vāsiṣṭhāho bhagavāṃ mahāvanāto yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenopasaṃkrānto divāvihārāya || te dāni lecchavayo āhansuḥ || dema bhagavato cāpālaṃ cetiyaṃ saśrāvakasaṃghasya niryātema || aparakāle lecchavikā mahāvanam āgatā bhagavato pādavandakā bhagavāṃ ca kṛtabhaktakṛtyo saptāmracetiyaṃ gato divāvihārāya || lecchavayo bhikṣūṇāṃ pṛcchanti || āryā kahiṃ bhagavān* || bhikṣū āhansuḥ || eṣa vāsiṣṭhāho bhagavāṃ kṛtabhaktakṛtyo yena saptāmracetiyaṃ ten’ upasaṃkrānto divāvihārāya || te dāni lecchavayo yena saptāmracetiyaṃ ten’ upasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam etad avocat* || dema bhagavaṃ saptāmracetiyaṃ bhagavato saśrāvakasaṃghasya niryātema || evaṃ bahuputracetiyaṃ gautamakaṃ cetiyaṃ kapinahyaṃ cetiyaṃ || bhūyo cāpi bhagavān kṛtyabhaktakṛtyo mahāvanāto yena markaṭahradatīraṃ cetiyan ten’ upasaṃkrānto divāvihārāya || lecchavayo āgatā mahāvanaṃ bhagavato pādavandakāḥ || bhikṣūṇāṃ pṛcchanti || āryā kahiṃ bhagavān* || bhikṣū āhansu || eṣa vāsiṣṭhāho bhagavāṃ kṛtabhaktakṛtyo yena markaṭahradatīraṃ ten’ upasaṃkrānto divāvihārāya || te dāni yena markaṭahradatīraṃ cetiyan ten’ upasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam etad uvāca || dema markaṭahradatīraṃ cetiyaṃ bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya niryātema || āmrapālīye bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya bhaktaṃ kṛtvā āmravanaṃ niryātitaṃ || bālikāye bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya bhaktaṃ kṛtvā bālikāchavī niryātitā ||
iti śrīmahāvastu-avadāne chatravastuṃ samāptaṃ ||
atha aparimitayaśadharmarājño
navavidhaśāsanadharmakośarakṣo |
bhavatu gaṇavaro cirasthitiko
śiripravaro acalo yathā sumerū ||