“Soḷasa hārā paṭhamaṃ,
Disalocanato disā viloketvā;
Saṅkhipiya aṅkusena hi,
Nayehi tīhi niddise suttan”ti.

Vuttā, tassā niddeso kuhiṃ daṭṭhabbo? Hārasampāte. Tattha katamo desanā­hā­rasam­pāto?

“Arakkhitena cittena,
micchā­diṭṭhi­hatena ca;
Thina­mid­dhā­bhi­bhū­tena,
vasaṃ mārassa gacchatī”ti.

Arakkhitena cittenāti kiṃ desayati, pamādaṃ taṃ maccuno padaṃ. Micchā­diṭṭhi­hatena cāti micchā­diṭṭhi­hataṃ nāma vuccati yadā “anicce niccan”ti passati, so vipallāso. So pana vipallāso kiṃlakkhaṇo? Viparī­tag­gāha­lak­khaṇo vipallāso. So kiṃ vipallāsayati? Tayo dhamme saññaṃ cittaṃ diṭṭhimiti. So kuhiṃ vipallāsayati? Catūsu atta­bhāva­vatthūsu, rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ vedanaṃ … pe … saññaṃ … pe … saṅkhāre … pe … viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ.

Tattha rūpaṃ paṭhamaṃ vipallā­sa­vatthu “asubhe subhan”ti. Vedanā dutiyaṃ vipallā­sa­vatthu “dukkhe sukhan”ti. Saññā saṅkhārā ca tatiyaṃ vipallā­sa­vatthu “anattani attā”ti. Viññāṇaṃ catutthaṃ vipallā­sa­vatthu “anicce niccan”ti. Dve dhammā cittassa saṃkilesā—taṇhā ca avijjā ca. Taṇhānivutaṃ cittaṃ dvīhi vipallāsehi vipallāsīyati “asubhe subhan”ti “dukkhe sukhan”ti. Diṭṭhinivutaṃ cittaṃ dvīhi vipallāsehi vipallāsīyati “anicce niccan”ti “anattani attā”ti.

Tattha yo diṭṭhi­vi­pallāso, so atītaṃ rūpaṃ attato samanupassati, atītaṃ vedanaṃ … pe … atītaṃ saññaṃ, atīte saṅkhāre … atītaṃ viññāṇaṃ attato samanupassati. Tattha yo taṇhāvipallāso, so anāgataṃ rūpaṃ abhinandati, anāgataṃ vedanaṃ … pe … anāgataṃ saññaṃ, anāgate saṅkhāre, anāgataṃ viññāṇaṃ abhinandati. Dve dhammā cittassa upakkilesā—taṇhā ca avijjā ca. Tāhi visujjhantaṃ cittaṃ visujjhati. Tesaṃ avijjā­nīvara­ṇā­naṃ taṇhā­saṃ­yoja­nā­naṃ pubbā koṭi na paññāyati sandhāvantānaṃ saṃsarantānaṃ sakiṃ nirayaṃ sakiṃ tiracchā­na­yoniṃ sakiṃ pettivisayaṃ sakiṃ asurakāyaṃ sakiṃ deve sakiṃ manusse.

Thina­mid­dhā­bhi­bhū­tenāti. Thinaṃ nāma yā cittassa akallatā akammaniyatā; middhaṃ nāma yaṃ kāyassa līnattaṃ. Vasaṃ mārassa gacchatīti kilesamārassa ca sattamārassa ca vasaṃ gacchati, so hi nivuto ­saṃsā­rā­bhi­mukho hoti. Imāni bhagavatā dve saccāni desitāni dukkhaṃ samudayo ca. Tesaṃ bhagavā pariññāya ca pahānāya ca dhammaṃ deseti dukkhassa pariññāya samudayassa pahānāya. Yena ca parijānāti yena ca pajahati, ayaṃ maggo. Yaṃ taṇhāya avijjāya ca pahānaṃ, ayaṃ nirodho. Imāni cattāri saccāni. Tenāha bhagavā “arakkhitena cittenā”ti. Tenāhāyasmā mahākaccāyano “assādādīnavatā”ti.

Niyutto desanā­hā­rasam­pāto.