Virāgo maggo, vimutti phalaṃ. Kathaṃ virāgo maggo? Sotā­patti­mag­gak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā virajjati, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.

Virāgoti dve virāgā—nibbānañca virāgo, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe virāgā hontīti—virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti—virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti— aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusa­maṇab­rāhma­ṇā­naṃ parappavādānaṃ maggā, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti— maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

Abhini­ropa­naṭ­ṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā virajjati. Parig­gahaṭ­ṭhena sammāvācā micchāvācāya virajjati. Samuṭṭhā­naṭ­ṭhena sammākammanto micchākammantā virajjati. Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā virajjati. Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā virajjati. Upaṭṭhā­naṭ­ṭhena sammāsati micchāsatiyā virajjati. Avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi micchā­samā­dhito virajjati. Tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca virajjati. Bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.

Virāgoti dve virāgā—nibbānañca virāgo, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe virāgā hontīti—virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti—virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti— aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusa­maṇab­rāhma­ṇā­naṃ parappavādānaṃ maggā, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti— maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

Sakadā­gāmi­mag­gak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi oḷārikā ­kāmarā­ga­sañ­ñojanā paṭi­gha­sañ­ñojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.

Virāgoti dve virāgā—nibbānañca virāgo, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe virāgā hontīti—virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti—virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti— aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusa­maṇab­rāhma­ṇā­naṃ parappavādānaṃ maggā. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti— maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

Anāgā­mi­mag­gak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi anusahagatā ­kāmarā­ga­sañ­ñojanā paṭi­gha­sañ­ñojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo … pe … maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

Arahat­ta­mag­gak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhava­rāgā­nusayā avijjānusayā virajjati, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.

Virāgoti dve virāgā—nibbānañca virāgo, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe virāgā hontīti—virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti—virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti— aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusa­maṇab­rāhma­ṇā­naṃ parappavādānaṃ maggā. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti— maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.

Dassanavirāgo sammādiṭṭhi. Abhini­ropa­na­virāgo sammāsaṅkappo. Parig­gaha­virāgo sammāvācā. Samuṭṭhā­na­virāgo sammākammanto. Vodānavirāgo sammāājīvo. Paggahavirāgo sammāvāyāmo. Upaṭṭhā­na­virāgo sammāsati. Avik­khepa­virāgo sammāsamādhi. Upaṭṭhā­na­virāgo sati­sam­boj­jhaṅgo. Pavicayavirāgo dhamma­vicaya­sam­boj­jhaṅgo. Paggahavirāgo vīriya­sam­boj­jhaṅgo. Pharaṇavirāgo pīti­sam­boj­jhaṅgo. Upasamavirāgo passad­dhi­sam­boj­jhaṅgo. Avik­khepa­virāgo samā­dhi­sam­boj­jhaṅgo. Paṭi­saṅ­khā­na­virāgo upekkhā­sam­boj­jhaṅgo. Assaddhiye akampiyavirāgo saddhābalaṃ. Kosajje akampiyavirāgo vīriyabalaṃ. Pamāde akampiyavirāgo satibalaṃ. Uddhacce akampiyavirāgo samādhibalaṃ. Avijjāya akampiyavirāgo paññābalaṃ. Adhi­mokkha­virāgo saddhindriyaṃ. Paggahavirāgo vīriyindriyaṃ. Upaṭṭhā­na­virāgo satindriyaṃ. Avik­khepa­virāgo samādhindriyaṃ. Dassanavirāgo paññindriyaṃ. Ādhipa­teyyaṭ­ṭhena indriyāni virāgo. Akampiyaṭṭhena balaṃ virāgo. Niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā virāgo. Hetuṭṭhena maggo virāgo. Upaṭṭhā­naṭ­ṭhena satipaṭṭhānā virāgo. Padahanaṭṭhena sammappadhānā virāgo. Ijjhanaṭṭhena iddhipādā virāgo. Tathaṭṭhena saccā virāgo. Avik­khepaṭ­ṭhena samatho virāgo. Anu­passa­naṭ­ṭhena vipassanā virāgo. Ekarasaṭṭhena sama­tha­vi­passanā virāgo. Anativat­ta­naṭ­ṭhena yuganaddhaṃ virāgo. Saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi virāgo. Avik­khepaṭ­ṭhena cittavisuddhi virāgo. Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi virāgo. Vimuttaṭṭhena vimokkho virāgo. Paṭi­vedhaṭ­ṭhena vijjā virāgo. Paric­cā­gaṭ­ṭhena vimutti virāgo. ­Samuc­chedaṭ­ṭhena khaye ñāṇaṃ virāgo. Chando mūlaṭṭhena virāgo. Manasikāro samuṭṭhā­naṭ­ṭhena virāgo. Phasso ­samo­dhānaṭ­ṭhena virāgo. Vedanā samo­sara­ṇaṭ­ṭhena virāgo. Samādhi pamukhaṭṭhena virāgo. Sati ādhipa­teyyaṭ­ṭhena virāgo. Paññā tadutta­raṭ­ṭhena virāgo. Vimutti sāraṭṭhena virāgo. Amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena maggo.

Dassanamaggo sammādiṭṭhi, abhini­ropa­na­maggo sammāsaṅkappo … pe … amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena maggo. Evaṃ virāgo maggo.

Kathaṃ vimutti phalaṃ? Sotā­patti­pha­lak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vimuttā hoti, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca vimuttā hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimuttā hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve muttiyo—nibbānañca vimutti, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe ca vimuttā hontīti—vimutti phalaṃ.

Abhini­ropa­naṭ­ṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vimutto hoti, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo—nibbānañca vimutti, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti—vimutti phalaṃ.

Parig­gahaṭ­ṭhena sammāvācā micchāvācāya vimuttā hoti, samuṭṭhā­naṭ­ṭhena sammākammanto micchākammantā vimutto hoti, vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vimutto hoti, paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vimutto hoti, upaṭṭhā­naṭ­ṭhena sammāsati micchāsatiyā vimuttā hoti, avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi micchā­samā­dhito vimutto hoti, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo—nibbānañca vimutti, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti—vimutti phalaṃ.

Sakadā­gāmi­pha­lak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi oḷārikā ­kāmarā­ga­sañ­ñojanā paṭi­gha­sañ­ñojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo—nibbānañca vimutti, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti—vimutti phalaṃ.

Anāgā­mi­pha­lak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi anusahagatā ­kāmarā­ga­sañ­ñojanā paṭi­gha­sañ­ñojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā … pe ….

Arahat­ta­pha­lak­khaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avik­khepaṭ­ṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhava­rāgā­nusayā avijjānusayā vimutto hoti, tadanu­vatta­ka­kilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo—nibbānañca vimutti, ye ca nibbā­nā­ramma­ṇa­tājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti—vimutti phalaṃ.

Dassanavimutti sammādiṭṭhi … pe … avik­khepa­vimutti sammāsamādhi, upaṭṭhā­na­vimutti sati­sam­boj­jhaṅgo, paṭi­saṅ­khā­na­vimutti upekkhā­sam­boj­jhaṅgo. Assaddhiye akampi­ya­vimutti saddhābalaṃ … pe … avijjāya akampi­ya­vimutti paññābalaṃ. Adhi­mokkha­vimutti saddhindriyaṃ … pe … dassanavimutti paññindriyaṃ.

Ādhipa­teyyaṭ­ṭhena indriyā vimutti. Akampiyaṭṭhena balā vimutti, niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā vimutti, hetuṭṭhena maggo vimutti, upaṭṭhā­naṭ­ṭhena satipaṭṭhānā vimutti, padahanaṭṭhena sammappadhānā vimutti, ijjhanaṭṭhena iddhipādā vimutti, tathaṭṭhena saccā vimutti, avik­khepaṭ­ṭhena samatho vimutti, anu­passa­naṭ­ṭhena vipassanā vimutti, ekarasaṭṭhena sama­tha­vi­passanā vimutti, anativat­ta­naṭ­ṭhena yuganaddhaṃ vimutti, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi vimutti, avik­khepaṭ­ṭhena cittavisuddhi vimutti, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi vimutti, vimuttaṭṭhena vimokkho vimutti, paṭi­vedhaṭ­ṭhena vijjā vimutti, paric­cā­gaṭ­ṭhena vimutti vimutti, paṭippas­sad­dhi­yaṭ­ṭhena anuppāde ñāṇaṃ vimutti, chando mūlaṭṭhena vimutti, manasikāro samuṭṭhā­naṭ­ṭhena vimutti, phasso ­samo­dhānaṭ­ṭhena vimutti, vedanā samo­sara­ṇaṭ­ṭhena vimutti, samādhi pamukhaṭṭhena vimutti, sati ādhipa­teyyaṭ­ṭhena vimutti, paññā tadutta­raṭ­ṭhena vimutti, vimutti sāraṭṭhena vimutti, amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena vimutti. Evaṃ vimutti phalaṃ. Evaṃ virāgo maggo, vimutti phalanti.

Virāgakathā niṭṭhitā.