Paṭi­sam­bhi­dā­magga

3 Paññāvagga

3.4. Vivekakathā

Sāvatthi­nidānaṃ. “Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci balakaraṇīyā kammantā karīyanti, sabbe te pathaviṃ nissāya pathaviyaṃ patiṭṭhāya evamete balakaraṇīyā kammantā karīyanti; evamevaṃ, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti? Idha, bhikkhave, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodha­nissitaṃ vosagga­pari­ṇāmiṃ. Sammāsaṅkappaṃ … pe … sammāvācaṃ … sammākammantaṃ … sammāājīvaṃ … sammāvāyāmaṃ … sammāsatiṃ … sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodha­nissitaṃ vosagga­pari­ṇāmiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti.

Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci bīja­gāma­bhūta­gāmā vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti, sabbe te pathaviṃ nissāya pathaviyaṃ patiṭṭhāya evamete bīja­gāma­bhūta­gāmā vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaronto vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesu.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaronto vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesu? Idha, bhikkhave, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodha­nissitaṃ vosagga­pari­ṇāmiṃ. Sammāsaṅkappaṃ bhāveti … pe … sammāvācaṃ bhāveti … sammākammantaṃ bhāveti … sammāājīvaṃ bhāveti … sammāvāyāmaṃ bhāveti … sammāsatiṃ bhāveti … sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodha­nissitaṃ vosagga­pari­ṇāmiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaronto vuddhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesū”ti.

3.4.1. Maggaṅ­ga­niddesa

Sammādiṭṭhiyā pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā. Sam­māsaṅkap­passa … pe … sammāvācāya … sammā­kamman­tassa … sammāājīvassa … sammāvāyāmassa … sammāsatiyā … sammā­samā­dhissa pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā.

Sammādiṭṭhiyā katame pañca vivekā? Vik­kham­bhana­viveko, tadaṅgaviveko ­samuc­cheda­viveko, paṭippas­sad­dhi­viveko, ­nissa­ra­ṇa­viveko. Vik­kham­bhana­viveko ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgaviveko ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­viveko ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­viveko ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­viveko ca nirodho nibbānaṃ. Sammādiṭṭhiyā ime pañca vivekā. Imesu pañcasu vivekesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ.

Sammādiṭṭhiyā katame pañca virāgā? Vik­kham­bhana­virāgo, tadaṅgavirāgo, ­samuc­cheda­virāgo, paṭippas­sad­dhi­virāgo, ­nissa­ra­ṇa­virāgo. Vik­kham­bhana­virāgo ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgavirāgo ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­virāgo ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­virāgo ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­virāgo ca nirodho nibbānaṃ. Sammādiṭṭhiyā ime pañca virāgā. Imesu pañcasu virāgesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ.

Sammādiṭṭhiyā katame pañca nirodhā? Vik­kham­bhana­nirodho, tadaṅganirodho, ­samuc­cheda­nirodho, paṭippas­sad­dhi­nirodho, ­nissa­ra­ṇa­nirodho. Vik­kham­bhana­nirodho ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅganirodho ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­nirodho ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­nirodho ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­nirodho ca amatā dhātu. Sammādiṭṭhiyā ime pañca nirodhā. Imesu pañcasu nirodhesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ.

Sammādiṭṭhiyā katame pañca vosaggā? Vik­kham­bhana­vo­saggo, tadaṅgavosaggo, ­samuc­cheda­vo­saggo, paṭippas­sad­dhi­vo­saggo, ­nissa­ra­ṇa­vo­saggo. Vik­kham­bhana­vo­saggo ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgavosaggo ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­vo­saggo ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­vo­saggo ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­vo­saggo ca nirodho nibbānaṃ. Sammādiṭṭhiyā ime pañca vosaggā. Imesu pañcasu vosaggesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. Sammādiṭṭhiyā ime pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā.

Sam­māsaṅkap­passa … pe … sammāvācāya … sammā­kamman­tassa … sammāājīvassa … sammāvāyāmassa … sammāsatiyā … sammā­samā­dhissa katame pañca vivekā? Vik­kham­bhana­viveko, tadaṅgaviveko, ­samuc­cheda­viveko, paṭippas­sad­dhi­viveko, ­nissa­ra­ṇa­viveko. Vik­kham­bhana­viveko ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgaviveko ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­viveko ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­viveko ca phalakkhaṇe ­nissa­ra­ṇa­viveko ca nirodho nibbānaṃ. Sammā­samā­dhissa ime pañca vivekā. Imesu pañcasu vivekesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ.

Sammā­samā­dhissa katame pañca virāgā? Vik­kham­bhana­virāgo, tadaṅgavirāgo, ­samuc­cheda­virāgo, paṭippas­sad­dhi­virāgo, ­nissa­ra­ṇa­virāgo. Vik­kham­bhana­virāgo ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgavirāgo ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­virāgo ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­virāgo ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­virāgo ca nirodho nibbānaṃ. Sammā­samā­dhissa ime pañca virāgā. Imesu pañcasu virāgesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ.

Sammā­samā­dhissa katame pañca nirodhā? Vik­kham­bhana­nirodho, tadaṅganirodho, ­samuc­cheda­nirodho, paṭippas­sad­dhi­nirodho, ­nissa­ra­ṇa­nirodho. Vik­kham­bhana­nirodho ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅganirodho ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­nirodho ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­nirodho ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­nirodho ca amatā dhātu. Sammā­samā­dhissa ime pañca nirodhā. Imesu pañcasu nirodhesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ.

Sammā­samā­dhissa katame pañca vosaggā? Vik­kham­bhana­vo­saggo, tadaṅgavosaggo, ­samuc­cheda­vo­saggo, paṭippas­sad­dhi­vo­saggo, ­nissa­ra­ṇa­vo­saggo. Vik­kham­bhana­vo­saggo ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgavosaggo ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­vo­saggo ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­vo­saggo ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­vo­saggo ca nirodho nibbānaṃ. Sammā­samā­dhissa ime pañca vosaggā. Imesu pañcasu vosaggesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. Sammā­samā­dhissa ime pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā.

“Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci balakaraṇīyā kammantā karīyanti, sabbe te pathaviṃ nissāya pathaviyaṃ patiṭṭhāya evamete balakaraṇīyā kammantā karīyanti; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya satta bojjhaṅge bhāveti, satta bojjhaṅge bahulīkaroti … pe … satta bojjhaṅge bhāvento satta bojjhaṅge bahulīkaronto vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesu … pe … pañca balāni bhāveti, pañca balāni bahulīkaroti … pe … pañca balāni bhāvento pañca balāni bahulīkaronto vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesu … pe … pañcindriyāni bhāveti, pañcindriyāni bahulīkaroti … pe ….

Seyyathāpi, bhikkhave, ye keci bīja­gāma­bhūta­gāmā vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti, sabbe te pathaviṃ nissāya pathaviyaṃ patiṭṭhāya evamete bīja­gāma­bhūta­gāmā vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti; evamevaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesu.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya pañcindriyāni bhāvento pañcindriyāni bahulīkaronto vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti dhammesu? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodha­nissitaṃ vosagga­pari­ṇāmiṃ. Vīriyindriyaṃ bhāveti … pe … satindriyaṃ bhāveti … pe … samādhindriyaṃ bhāveti … pe … paññindriyaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodha­nissitaṃ vosagga­pari­ṇāmiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sīlaṃ nissāya … pe … pāpuṇāti dhammesū”ti.

3.4.2. Indriyaniddesa

Sad­dhindriyassa pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā. ­Vīriyin­driyassa … pe … satindriyassa … pe … samā­dhindriyassa … pe … paññindriyassa pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā.

Sad­dhindriyassa katame pañca vivekā? Vik­kham­bhana­viveko, tadaṅgaviveko, ­samuc­cheda­viveko, paṭippas­sad­dhi­viveko, ­nissa­ra­ṇa­viveko. Vik­kham­bhana­viveko ca nīvaraṇānaṃ paṭhamajjhānaṃ bhāvayato, tadaṅgaviveko ca diṭṭhigatānaṃ nibbedha­bhāgi­yaṃ samādhiṃ bhāvayato, ­samuc­cheda­viveko ca lokuttaraṃ kha­ya­gāmi­maggaṃ bhāvayato, paṭippas­sad­dhi­viveko ca phalakkhaṇe, ­nissa­ra­ṇa­viveko ca nirodho nibbānaṃ. Sad­dhindriyassa ime pañca vivekā. Imesu pañcasu vivekesu chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ … pe … sad­dhindriyassa ime pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayā.

­Vīriyin­driyassa … pe … satindriyassa … pe … samā­dhindriyassa … paññindriyassa katame pañca vivekā? Vik­kham­bhana­viveko, tadaṅgaviveko, ­samuc­cheda­viveko, paṭippas­sad­dhi­viveko, ­nissa­ra­ṇa­viveko … pe … paññindriyassa ime pañca vivekā, pañca virāgā, pañca nirodhā, pañca vosaggā, dvādasa nissayāti.

Vivekakathā niṭṭhitā.