Paṭi­sam­bhi­dā­magga

3 Paññāvagga

3.3. Abhisa­maya­kathā

Abhisamayoti. Kena abhisameti? Cittena abhisameti.

Hañci cittena abhisameti, tena hi aññāṇī abhisameti? Na aññāṇī abhisameti. Ñāṇena abhisameti.

Hañci ñāṇena abhisameti, tena hi acittena ca ñāṇena ca acittako abhisameti? Na acittako abhisameti. Cittena ca ñāṇena ca abhisameti.

Hañci cittena ca ñāṇena ca abhisameti, tena hi kāmāvaca­ra­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Na kāmāvaca­ra­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi rūpāvaca­ra­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Na rūpāvaca­ra­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi arūpā­vacara­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Na arūpā­vacara­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi kammas­sakata­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Na kammas­sakata­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi sac­cānu­lomika­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Na sac­cānu­lomika­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi atītacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na atītacittena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi anāgatacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na anāgatacittena ca ñāṇena ca abhisameti.

Tena hi ­pac­cup­pan­na­lokiya­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Na ­pac­cup­pan­na­lokiya­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti. Lokutta­ra­mag­gak­khaṇe ­pac­cup­pan­na­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Kathaṃ lokutta­ra­mag­gak­khaṇe ­pac­cup­pan­na­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti? Lokutta­ra­mag­gak­khaṇe uppā­dādhipa­teyyaṃ cittaṃ ñāṇassa hetu paccayo ca taṃsampayuttaṃ nirodhagocaraṃ dassa­nādhipa­teyyaṃ ñāṇaṃ cittassa hetu paccayo ca taṃsampayuttaṃ ñāṇaṃ nirodhagocaraṃ. Evaṃ lokutta­ra­mag­gak­khaṇe ­pac­cup­pan­na­cit­tena ca ñāṇena ca abhisameti.

Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti? Na hi. Lokutta­ra­mag­gak­khaṇe ­dassa­nā­bhisa­mayo sammādiṭṭhi, abhini­ropa­nā­bhisa­mayo sammāsaṅkappo, parig­gahā­bhisa­mayo sammāvācā, samuṭṭhā­nā­bhisa­mayo sammākammanto, vodānā­bhisa­mayo sammāājīvo, ­pagga­hā­bhisa­mayo sammāvāyāmo, upaṭṭhā­nā­bhisa­mayo sammāsati, avik­khepā­bhisa­mayo sammāsamādhi; upaṭṭhā­nā­bhisa­mayo sati­sam­boj­jhaṅgo, pavicayā­bhisa­mayo dhamma­vicaya­sam­boj­jhaṅgo, ­pagga­hā­bhisa­mayo vīriya­sam­boj­jhaṅgo, ­phara­ṇā­bhisa­mayo pīti­sam­boj­jhaṅgo, upasa­mā­bhisa­mayo passad­dhi­sam­boj­jhaṅgo, avik­khepā­bhisa­mayo samā­dhi­sam­boj­jhaṅgo, paṭi­saṅ­khā­nā­bhisa­mayo upekkhā­sam­boj­jhaṅgo; assaddhiye akampi­yā­bhisa­mayo saddhābalaṃ, kosajje akampi­yā­bhisa­mayo vīriyabalaṃ, pamāde akampi­yā­bhisa­mayo satibalaṃ, uddhacce akampi­yā­bhisa­mayo samādhibalaṃ, avijjāya akampi­yā­bhisa­mayo paññābalaṃ; adhi­mokkhā­bhisa­mayo saddhindriyaṃ, ­pagga­hā­bhisa­mayo vīriyindriyaṃ, upaṭṭhā­nā­bhisa­mayo satindriyaṃ, avik­khepā­bhisa­mayo samādhindriyaṃ, ­dassa­nā­bhisa­mayo paññindriyaṃ. Ādhipa­teyyaṭ­ṭhena indriyā­bhisa­mayo, akampiyaṭṭhena balābhisamayo, niyyānaṭṭhena boj­jhaṅ­gā­bhisa­mayo, hetuṭṭhena maggābhisamayo, upaṭṭhā­naṭ­ṭhena sati­paṭṭhā­nā­bhisa­mayo, padahaṭṭhena sammap­pa­dhā­nā­bhisa­mayo, ijjhanaṭṭhena iddhi­pādā­bhisa­mayo, tathaṭṭhena saccābhisamayo, avik­khepaṭ­ṭhena sama­thā­bhisa­mayo, anu­passa­naṭ­ṭhena vipassa­nā­bhisa­mayo, ekarasaṭṭhena sama­tha­vi­passa­nā­bhisa­mayo, anativat­ta­naṭ­ṭhena yuganad­dhā­bhisa­mayo, saṃvaraṭṭhena sīla­vi­sud­dhi­a­bhisa­mayo, avik­khepaṭ­ṭhena visud­dhi­a­bhisa­mayo, dassanaṭṭhena diṭṭhi­vi­sud­dhi­a­bhisa­mayo, muttaṭṭhena vimokkhā­bhisa­mayo, paṭi­vedhaṭ­ṭhena vijjābhisamayo, paric­cā­gaṭ­ṭhena vimutti­a­bhisa­mayo, ­samuc­chedaṭ­ṭhena khaye ñāṇaṃ abhisamayo. Chando mūlaṭṭhena abhisamayo, manasikāro samuṭṭhā­naṭ­ṭhena abhisamayo, phasso ­samo­dhānaṭ­ṭhena abhisamayo, vedanā samo­sara­ṇaṭ­ṭhena abhisamayo, samādhi pamukhaṭṭhena abhisamayo, sati ādhipa­teyyaṭ­ṭhena abhisamayo, paññā tadutta­raṭ­ṭhena abhisamayo, vimutti sāraṭṭhena abhisamayo, amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena abhisamayo.

Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti? Na hi. Sotā­patti­mag­gak­khaṇe ­dassa­nā­bhisa­mayo sammādiṭṭhi … pe … amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena abhisamayo.

Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti? Na hi. Sotā­patti­pha­lak­khaṇe ­dassa­nā­bhisa­mayo sammādiṭṭhi … pe … paṭippas­sad­dhaṭ­ṭhena anuppāde ñāṇaṃ abhisamayo. Chando mūlaṭṭhena abhisamayo … pe … amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena abhisamayo.

Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti? Na hi. Sakadā­gāmi­mag­gak­khaṇe … pe … sakadā­gāmi­pha­lak­khaṇe … anāgā­mi­mag­gak­khaṇe … anāgā­mi­pha­lak­khaṇe … arahat­ta­mag­gak­khaṇe … pe … arahat­ta­pha­lak­khaṇe ­dassa­nā­bhisa­mayo sammādiṭṭhi, abhini­ropa­nā­bhisa­mayo sammāsaṅkappo … pe … paṭippas­sad­dhaṭ­ṭhena anuppāde ñāṇaṃ abhisamayo. Chando mūlaṭṭhena abhisamayo … pe … amatogadhaṃ nibbānaṃ pari­yosānaṭ­ṭhena abhisamayo.

Yvāyaṃ kilese pajahati, atīte kilese pajahati … pe … anāgate kilese pajahati, paccuppanne kilese pajahati, atīte kilese pajahatīti. Hañci atīte kilese pajahati, tena hi khīṇaṃ khepeti, niruddhaṃ nirodheti, vigataṃ vigameti, atthaṅgataṃ atthaṅgameti, atītaṃ yaṃ na atthi taṃ pajahatīti? Na atīte kilese pajahatīti. Anāgate kilese pajahatīti. Hañci anāgate kilese pajahati, tena hi ajātaṃ pajahati, anibbattaṃ pajahati, anuppannaṃ pajahati, apātubhūtaṃ pajahati, anāgataṃ yaṃ na atthi taṃ pajahatīti? Na anāgate kilese pajahatīti. Paccuppanne kilese pajahatīti. Hañci paccuppanne kilese pajahati, tena hi ratto rāgaṃ pajahati, duṭṭho dosaṃ pajahati, mūḷho mohaṃ pajahati, vinibaddho mānaṃ pajahati, parāmaṭṭho diṭṭhiṃ pajahati, vikkhepagato uddhaccaṃ pajahati, aniṭṭhaṅgato vicikicchaṃ pajahati, thāmagato anusayaṃ pajahati, kaṇha­sukka­dhammā yuganaddhā samameva vattanti, saṃkilesikā maggabhāvanā hoti?

Na hi atīte kilese pajahati, na anāgate kilese pajahati, na paccuppanne kilese pajahatīti. Hañci na atīte kilese pajahati, na anāgate … pe … na paccuppanne kilese pajahati, tena hi natthi maggabhāvanā, natthi phala­sacchi­kiriyā, natthi kilesappahānaṃ, natthi dhammā­bhisa­mayoti? Atthi maggabhāvanā, atthi phala­sacchi­kiriyā, atthi kilesappahānaṃ, atthi dhammā­bhisa­mayo. Yathā kathaṃ viya? Seyyathāpi taruṇo rukkho ajātaphalo. Tamenaṃ puriso mūlaṃ chindeyya. Ye tassa rukkhassa ajātaphalā, te ajātāyeva na jāyanti, anibbattāyeva na nibbattanti, anuppannāyeva na uppajjanti, apātubhūtāyeva na pātubhavanti. Evamevaṃ uppādo hetu, uppādo paccayo kilesānaṃ nibbattiyāti. Uppāde ādīnavaṃ disvā anuppāde cittaṃ pakkhandati. Anuppāde cittassa pakkhandattā ye uppādapaccayā kilesā nibbatteyyuṃ, te ajātāyeva na jāyanti, anibbattāyeva na nibbattanti, anuppannāyeva na uppajjanti, apātubhūtāyeva na pātubhavanti. Evaṃ hetunirodhā dukkhanirodho. Pavattaṃ hetu, nimittaṃ hetu, āyūhanā hetu. Āyūhanā paccayo kilesānaṃ nibbattiyāti. Āyūhane ādīnavaṃ disvā anāyūhane cittaṃ pakkhandati. Anāyūhane cittassa pakkhandattā, ye āyūhanapaccayā kilesā nibbatteyyuṃ, te ajātāyeva na jāyanti, anibbattāyeva na nibbattanti, anuppannāyeva na uppajjanti, apātubhūtāyeva na pātubhavanti. Evaṃ hetunirodhā dukkhanirodho. Evaṃ atthi maggabhāvanā, atthi phala­sacchi­kiriyā, atthi kilesappahānaṃ, atthi dhammā­bhisa­mayoti.

Abhisa­maya­kathā niṭṭhitā.