atha chatravastuke ādi || anuhimavante kuṇḍalā nāma yakṣiṇī prativasati || sā dāni samaṃ samaṃ ca putraśatā paṃca prajāyati | putrasahasraṃ prajātā sā kālaṃ karoti || te pi vaiśāliṃ ojohārakā preṣitā || vaiśāliṃ gatvā manuṣyāṇām ojaṃ haranti || rogajātā ārddhā maṇḍalako ca adhivāso ca | maṇḍalako rogajāto yahiṃ kule nipatati na kiṃci śeṣeti sarvaṃ harati | adhivāso nāma rogajāto pradeśaṃ harati || tadāni vaiśālikā adhivāsena rogajātena spṛṣṭā maranti || te devadevāṃ namasyanti || teṣām etad abhūṣi || kasmin nu khalv āgate vaiśālakānām ābādho pratipraśāmyeyā || tehi dāni kāśyapasya pūraṇasya preṣitaṃ || āgacchāhi vaiśālakānām amanuṣyavyādhi utpanno tvayi āgate pratipraśrabdho bhaviṣyati || kāśyapapūraṇo vaiśālim āgato na ca taṃ vyādhiṃ pratiprasrabhyati || teṣām etad abhūṣi || āgato kāśyapo naiva ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || tehi dāni maskarisya gośālipūtrasya preṣitaṃ || so pi āgato na ca vaiśālikānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || tehi dāni kakudasya kātyāyanasya preṣitaṃ || so pi āgato na ca vaiśālikānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || tehi dāni ajitasya keśakambalasya preṣitaṃ || so pi āgato na ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhi pratiprasrabhyati || tehi dāni saṃjayisya veraṭṭiputrasya preṣitaṃ || so pi āgato na ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhi pratiprasrabhyati || tehi dāni nirgranthasya jñātiputrasya preṣitaṃ || so pi āgato na ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || teṣāṃ vaiśālakānāṃ jñātisālohitā kālagatā devehi upapannā || teṣām anyatarā devatā vaiśālakānām ārocayati ||

ye ete tubhyehi ānītā aśāstāro aśāstāravādino naite śaktā vaiśālakānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasraṃbhayituṃ || eṣa buddho bhagavāṃ asaṃkhyehi kalpehi samudāgato arhan samyaksaṃbuddho apariśeṣajñānadarśano maharddhiko mahānubhāvo sarvajño sarvadarśāvī yatra grāmakṣetrasīmāyāṃ prativasati sarvaṃ tatra ītikalahaṃ kalakalaṃ upadravā upasargā praśāmyanti || tam ānetha | tena āgatena vaiśālakānam amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyate iti ||

rājagṛhe mandirapure viharati varakamalagarbhasukumāro |
sarvā kalikalahāni praśamayitāni jitakleśena ||

sopadravaṃ kāñcananibho yaṃ prāpto grāmanigama nagaraṃ vā |
śāmayati tatra ītayo rajam iva balavāṃ salilavṛṣṭiḥ ||

pāṇḍaravarṇaṃ kāñcananibhaṃ dinakara­pari­pūrṇacārumukhaṃ |
varasurabhiśīlagandhaṃ ānetha śāmyati tu vyādhi ||

vaiśālyāṃ tomaro nāma lecchavimahattarako mahāpakṣo mahāparivāro paṇḍito ca || so gaṇena adhyeṣya preṣito || gaccha rājagṛhaṃ tahiṃ buddho bhagavāṃ prativasati || śreṇiyasya bimbisārasya yācitavāso prativasati || taṃ gatvā vaiśālakānāṃ licchavīnāṃ vacanena vandanāṃ vadesi saparivārasya alpābādhatāṃ ca alpātaṃkatāṃ ca sukhasparśavihāratāṃ ca pṛcchesi evaṃ ca vadesi || vaiśālakānāṃ bhagavaṃ licchavīnām amanuṣyavyādhi utpanno bahūni prāṇasahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti | sādhu bhagavān arthakāmo hitaiṣī vaiśālim āgaccheyā anukampām upādāya || atha tomaro lecchavigaṇasya pratiśrutvā yathānurūpeṇa parivāreṇa sārdhaṃ bhadrāṇi yānāni āruhitvā vaiśālito nagarāto nirgamya yena rājagṛhaṃ nagaraṃ tena prayāsi || atha khalu tomaro lecchavi rājagṛhanagaraṃ gatvā praviśitvā rājagṛhanagaraṃ yena veṇuvanaṃ kalandakanivāpaṃ tena prakrami bhagavantaṃ darśānāya upasaṃkramaṇāya paryupāsanāya || tena khalu punaḥ samayena bhagavān tadahopoṣadhe paṃcadaśyāṃ pūrṇāyāṃ pūrṇamāsyāṃ paṃcānāṃ bhikṣuśatānāṃ anyāye ca janatāye anekasahasrāye pariṣāye dharmaṃ deśayati ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaparipūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ prakāśayati || atha tomaro lecchavī yāvattakā yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya padbhyām eva yena bhagavāṃs tenopasaṃkrami || so dāni maheśākhyāṃ pariṣāṃ sannipatitāṃ na śaknoti prasahya bhagavantam upasaṃkramituṃ || so dāni ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇāmetvā bhagavantaṃ gāthāye adhyabhāṣi ||

upoṣadhe paṃcadaśīviśuddhaye
upāsituṃ te ṛṣayo samāgatā |
śakro ca devo tridaśāna indro
puraskṛto teṣu asahyasāhi ||

virocamāno bhāṣasi uttamaṃ padaṃ
dharmeṇa tarpesi bahuṃ imāṃ prajāṃ |
mahāṃ va meghaḥ salilena medinīṃ
te tuhya śrutvā madhurām imāṃ girāṃ ||

anelikāṃ dhārayato mahāmune
namaskṛtvā aṃjaliṃ vandamānā |
śaraṇaṃ te gacchāma asahyasāhi
teṣāṃ sulabdhaṃ ca su-āgataṃ ca ||

sa tomarāṇām aham antike bhavaṃ
ye te prasannā śaraṇaṃ upenti |
atha apramattā sugatasya śāsane
kāhinti jātīmaraṇasya antaṃ ||

gāthā­parya­vasāne mahatā janakāyena antaro dinno || atha khalu tomaro lecchavī yena bhagavāṃs tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam etad avocat* || vaiśālikā bhagavaṃ lecchaviyo samvṛddhabālā abhyantaravaiśālakā ca bāhirakavaiśālakā ca bhagavataḥ pādā śirasā vandenti saśrāvakasaṃghasya sukhaṃ ca sparśavihāratāṃ ca pṛcchenti evaṃ ca vadenti || vaiśālyāṃ bhagavann amanuṣyavyādhi utpannaḥ bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti bhagavāṃ ca anukampako kāruṇiko sadevakasya || sādhu bhagavāṃ vaiśālim āgaccheya vaiśālikānām anukampām upādāya || bhagavān āha || tathāgato tomara rājño śreṇiyasya bimbisārasya yācitavāso vasati gaccham anujānāpehi || atha khalu tomaro lecchavi bhagavato pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ ca triṣkhuttaṃ pradakṣiṇīkṛtvā bhikṣusaṃghaṃ ca yena rājagṛhaṃ tena prakrāmi || atha khalu tomaro lecchavi yena rājā śreṇiyo bimbisāras tenopasaṃkramitvā rājānaṃ śreṇiyaṃ bimbisāraṃ sādhu ca suṣṭhu ca pratisaṃmodetvā etad uvāca || vaiśālīyaṃ mahārāja amanuṣyavyādhi utpanno bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti || tahiṃ ṣac chāstāro saṃmatā ānītā kāśyapo ca pūraṇo maskarī ca gośālī ajito ca keśakambalī kakudo ca kātyāyano saṃjayī ca veraṭṭikaputro nirgrantho ca jñātiputro || etehi āgatehi vaiśālakānām amanuṣyavyādhi nopaśāmyati || tato mahārāja lecchavīnāṃ devatāhi ārocitaṃ || eṣa buddho bhagavān asaṃkhyeye dharmānubhāvena hi samudāgato sadevakasya lokasya leno trāṇo śaraṇo parāyaṇo devātidevo śāstā devamanuṣyāṇāṃ nāgānām asurāṇāṃ yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ piśācānāṃ kumbhāṇḍānāṃ || so yaṃ grāmakṣetrasīmam ākramati tatra sarve ītikalikālakarṇī praśāmyanti buddhānubhāvena dharmānubhāvena saṃghānubhāvena || tam ānetha tena āgatena vaiśālyānām amanuṣyavyādhiḥ praśāmyatīti || sādhu mahārāja bhagavantam anujānāhi vaiśāliṃ gamanāye anukampām upādāya || evam ukto rājā śreṇiyo bimbisāro tomaraṃ lecchavim etad uvāca || sace vāsiṣṭha vaiśalakā lecchavayo bhagavato rājagṛhāto vaiśāliṃ gacchantasya evaṃ pratyudgamanaṃ karonti yāvat svakaṃ vijitaṃ yathāham anuyānaṃ karomi yāvat svakavijitaṃ etsye haṃ bhagavantam anujānaye rājagṛhāto vaiśāliṃ gamanāya || atha khalu tomaro lecchavī rājño śreṇiyasya bimbisārasya pratiśrutvā vaiśāliṃ gaṇasya dūtāṃ preṣayasi || evaṃ vāsiṣṭhāho rājā śreṇiyo bimbisāro jalpati || atha khalu te dūtā tomarasya lecchavisya pratiśrutvā vaiśāliṃ gatvā lecchavigaṇasya ārocesi || evaṃ vāsiṣṭhāho rājā śreṇiko bimbisāro tomarasya lecchavisya jalpati | sace vaiśālakā lecchavayo bhagavato rājagṛhāto vaiśāliṃ gacchantasya evaṃ pratyudgamanaṃ karonti yāvat svakaṃ vijitaṃ yathā aham anuyānaṃ karomi yāvat svakaṃ vijitaṃ etsye haṃ bhagavantam anujāneyaṃ rājagṛhāto vaiśāliṃ gamanāya || evam ukte vaiśāleyakā lecchavayas tān dūtāṃ + + + + + + || etad vaktavyo vāsiṣṭhāho rājā śreṇiyo bimbisāro lecchavigaṇasya vacanena || kariṣyanti mahārāja vaiśālakā lecchavayo bhagavataḥ pratyudgamanaṃ yāval lecchavīnāṃ vijitaṃ || atha khalu te dūtā lecchavigaṇasya pratiśrutvā rājagṛhaṃ gatvā ārocensuḥ || atha khalu tomaro lecchaviḥ dūtānāṃ vacanaṃ pratiśrutvā yena rājā śreṇiko bimbisāro ten’ upasaṃkramitvā rājānaṃ śreṇiyaṃ bimbisāram etad uvāca || kariṣyanti mahārāja vaiśālakā lecchavayo bhagavataḥ pratyudgamanaṃ || sādhu bhagavantam anujānāhi vaiśāliṃ gamanāya anukampām upādāya || bhagavāṃ dāni rājñā śreṇiyena bimbisāreṇa anujñāto vaiśāliṃ gamanāya amātyā ca āṇattā yāva ca rājagṛhaṃ yāva ca gaṃgāyās tīrthaṃ mārgaṃ pratijāgṛtha aṣṭapadasamam aviṣamaṃ pāṇitalajātaṃ vitatavitānaṃ citraduṣyaparikṣiptaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ dhūpitadhūpanaṃ siktasaṃmṛṣṭaṃ muktapuṣpāvakīrṇaṃ | nāvāsaṃkramaṃ bandhāpetha yena bhagavāṃ saśrāvakasaṃgho gaṃgāyāṃ tariṣyati vaiśāliṃ gamanāya | ardhayojanike ca antare maṇḍapasaṃvidhānaṃ kā[rāpetha annapāna]saṃvidhānaṃ kārāpetha śayyāsanasaṃvidhānaṃ ca bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya sarvaṃ sukhopadhānaṃ yathā bhagavāṃ saśrāvakasaṃgho rājagṛhāto sukhaṃ vaiśāliṃ gaccheya bhikṣusaṃghaś ca ||

manasā devānāṃ vacasā pārthivānāṃ |
nacireṇāḍhyānāṃ karmaṇā daridrāṇām iti ||

rājñā ca āṇattaṃ amātyehi ca sarvaṃ pratijāgṛtaṃ yathā āṇattaṃ ||

bhagavāṃ saṃprasthito sārdhaṃ bhikṣusaṃghena || rājā śreṇiyo bimbisāro sayugyabalavāhano sadevīkumārāmātyaparijano rājārhehi paṃcahi cchatraśatehi dhāryamāṇehi osaktapaṭṭadāmakalāpehi sadhvajapatākehi mahatā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhīye mahatāye vibhūṣāye bhagavantaṃ vaiśāliṃ gacchantaṃ samanuyāti ardhayojanikenāntarāvāsena yāvat svakaṃ viṣayaṃ gaṃgāyāḥ tīraṃ || aśroṣuḥ vaiśālakā lecchavikā edṛśaye vidhīye rājā śreṇiyo bimbisāro bhagavato anuyānaṃ karoti rājagṛhāto vaiśālim āgacchantasyeti || śrutvā ca punaḥ yāva ca vaiśālī yāva ca gaṅgātīrthaṃ vaiśālakānāṃ lecchavīnāṃ vijitam atrāntare mārgaṃ pratijāgraṃsu aṣṭapadasamam aviṣamaṃ pāṇitalajātaṃ siktasaṃmṛṣṭaṃ muktapuṣpāvakīrṇaṃ vitatavitānaṃ citraduṣyaparikṣiptaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ dhūpitadhūpanaṃ || deśadeśehi ca naṭanartana­ṛllamallapāṇis­varyā sthāpayensu | ardhayojanikena ca antareṇa maṇḍapasaṃvidhānaṃ ca kārayensu śayyāsanasaṃvidhānaṃ ca pānīyasaṃvidhānaṃ ca bhaktasaṃvidhānaṃ ca bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya || abhyantaravaiśālīto caturaśīti rathasahasrāṇi yojāpayitvā dvecaturaśīti rathasahasrāṇi yojāpayitvā savaijayantikāni sanandighoṣāṇi sapuṣpamālāni sacchatradhvajapatākāni prabhūtaṃ ca gandhamālyam ādāya svakasvakāni bhadrāṇi yānāny abhiruhitvā mahatā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhīye mahato janakāyasya hakkārahikkārabherīmṛdaṃ­gamarupaṇavaśaṃ­khasanninādena vaiśalīto nagarāto niryātā bhagavantaṃ pratyudgacchensu yāvad gaṅgātīrthaṃ bhagavataḥ pūjārthaṃ || teṣāṃ pi taṃ evaṃ saṃvidhānarūpaṃ abhūṣi || santy atra lecchavayaḥ nīlāśvā nīlarathā nīlaraśmipratodā nīlayaṣṭī nīlavastrā nīlālaṃkārā nīla-uṣṇīṣā nīlacchatrā nīlakhaḍga­maṇi­pād­ukavālav­yaṃ­janāḥ || tatra idam iti ucyate ||

nīlāśvā nīlarathā nīlā raśmipratoda-m-uṣṇīṣā |
nīlā ca paṃca kakudā nīlā vastrā alaṃkārā ||

santy atra lecchavayaḥ pītāśvāḥ pītarathā pītaraśmipratodayaṣṭī pītavastrāḥ pītālaṃkārā pītoṣṇīṣā pītacchatrā pītakhaḍgamaṇipādukā || tatredam ucyate ||

pītāśvā pītarathā pītā raśmipratoda-m-uṣṇīṣā |
pītā ca paṃca kakudā pītā vastrā alaṃkārā ||

santy atra lecchavayo maṃjiṣṭhāśvā maṃjiṣṭharathā maṃjiṣṭhapratodayaṣṭī maṃjiṣṭhavastrā maṃjiṣṭha-alaṃkārā maṃjiṣṭha-uṣṇīṣā maṃjiṣṭhacchatrāḥ maṃ­jiṣṭha­maṇi­pād­ukavālav­yaṃ­janāḥ || tatredam ucyate ||

maṃjiṣṭhā aśvarathā mañjiṣṭha raśmipratodayaṣṭī ca |
maṃjiṣṭha paṃca kakudā mamjiṣṭha vastra-alaṃkārāḥ ||

santy atra lecchavayo lohitāśvā lohitarathā lohitapratodayaṣṭī lohitavastrā lohitālaṃkārā lohita-uṣṇīṣā lohitacchatrāḥ lohitakhaḍga­maṇi­pād­ukavālav­yaṃ­janāḥ || tatredam ucyate ||

lohitā aśvā rathā ca lohita raśmipratodayaṣṭī ca |
lohita ca paṃca kakudā lohita vastrā alaṃkārāḥ ||

santy atra lecchavayo śvetāśvā śvetarathā śvetapratodayaṣṭī śvetavastrāḥ śvetālaṃkārāḥ śvetoṣṇīṣāḥ śvetacchatrāḥ śvetakhaḍgāḥ śveta­maṇi­pād­ukavālav­yaṃ­janāḥ || tatredam ucyate ||

śvetāśvā śveta rathā śveta raśmipratodayaṣṭī ca |
śvetā ca paṃca kakudā śvetā vastrā alaṃkārāḥ ||

santy atra lecchavayo haritāśvā haritarathāḥ haritaraśmipratodayaṣṭī ca haritavastrā haritālaṃkārā haritoṣṇīṣā haritacchatrā haritakhaḍgā harita­maṇi­pād­ukavālav­yaṃ­janāḥ || tatredam ucyate ||

haritāśvā harita rathā haritā raśmipratodayaṣṭī ca |
haritā ca paṃca kakudā haritā vastrā alaṃkārāḥ ||

santy atra lecchavayo vyāyuktāśvā vyāyuktarathā vyāyuktaraśmipratodayaṣṭī vyāyuktavastrā vyāyuktālaṃkārā vyāyukta-uṣṇīṣā vyāyuktacchatrā vyāyuktakhaḍgā vyāyukta­maṇi­pād­ukavālav­yaṃ­janāḥ || tatredam ucyate ||

vyāyuktā aśvarathā vyāyukta raśmipratodayaṣṭī ca |
vyāyukta paṃca kakudā vyāyukta vastra-alaṃkārāḥ ||

santy atra lecchavayo suvarṇacchatrehi kuṃjarehi nānālaṃkārabhūṣitehi || santy atra lecchavayo suvarṇaśivikāhi sarvaratanabhuṣitāhi || santy atra lecchavayo suvarṇamayehi rathehi savaijayantehi sanandighoṣehi sakhurapravāśīhi ucchrītacchatradhvajapatākehi || evaṃrūpeṇa anubhāvena evaṃrūpāye vidhiye evaṃrūpeṇa samudayena evaṃrūpāye rāja-ṛddhīye evaṃrūpāye samṛddhīye evaṃrūpāye saṃvṛttāye edṛśāye vibhūṣāye vaiśālakā lecchavayo dvecaturaśītihi yānasahasrehi gośṛṅgī ca āmrapālikā ca tad yathā so pi mahājanakāyo bhagavantaṃ pratyudgatā yāvad gaṅgāyā tīrthaṃ ||

bhagavāṃ gaṃgāye pārime kūle rājño śreṇiyasya bimbisārasya māgadhakānāṃ brāhmaṇakānāṃ dharmayā kathayā saṃdarśayitvā samuttejayitvā saṃpraharṣayitvā māgadhakānāṃ brāhmaṇakānāṃ catūraśīti sahasrāṇi dharmābhisamaye pratiṣṭhāpetvā yena vaiśālakā lecchavayo tena viloketvā bhikṣūṇāṃ āmantreti || bhikṣavo na dṛṣṭapūrvā devā trāyastriṃśāḥ sudarśanāto nagarāto udyānabhūmim abhiniṣkramantā || te etarahi vaiśālakā lecchavayo paśyatha || tat kasya hetoḥ || tādṛśāye ca bhikṣavo ṛddhiye devā trāyastriṃśā sudarśanāto nagarāto udyānabhūmim abhiniṣkramanti ||

sphītāni rājyāni praśāmyamānā
samyak* rājyāni karonti jñātayo |
tathā ime lecchavimadhye santo
devehi śāstā upamām akāsi ||

trāyastriṃśā ye hi na dṛṣṭapūrvā
udyānabhūmiṃ abhiniṣkramantā |
etādṛśī samiti abhūṣi teṣāṃ
yathā iyaṃ samṛddhi lecchavīnāṃ ||

suvarṇacchatrehi ca kuṃjarehi
śivikāhi sauvarṇamayīhi cānye |
rathehi sauvarṇamayehi cānye
pratyudgamaṃ lecchavino karonti ||

sarve sametvā saha jñātibandhavo
daharā ca madhyā ca mahallakā ca |
alaṃkṛtā laktakaraktavastrā
pratyudgatā te ca vicitracārī ||

tahiṃ dāni gaṃgāyāṃ rājño śreṇiyasya bimbisārasya nāvāsaṃkramaṃ abhyantaravaiśālakānāṃ nāvāsaṃkramaṃ bāhiravaiśālakānāṃ nāvāsaṃkramaṃ gāṃgeyehi nāgehi kambalāśvatarehi nāvāsaṃkramo kṛto || bhagavān asmadīyena uttariṣyatīti ||

śukena gośṛṃgīye vacanena saśrāvakasaṃgho śuvetanāya bhaktena upanimantrito tasya ca bhagavatā tūṣṇībhāvenādhivāsitaṃ || tena śukena bhagavatas tūṣṇībhāvenādhivāsanā buddhābubhāvena vijñātā || so bhagavataḥ pādā śirasā vanditvā bhagavantaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca pradakṣiṇīkṛtvā pratyāgato || yena gośṛṃgī bhagavatī tenopasaṃkramitvā āha || nimantrito so bhagavāṃ tathāgato ’rhaṃ samyaksaṃbuddho saśrāvakasaṃgho śuvetanāye bhaktena tvad vacanena adhivāsitaṃ tena bhagavatā tūṣṇībhāvena ||

bhagavāṃ nāvāsaṃkrame ārūḍho || rājā śreṇiyo bimbisāro svake nāvāsaṃkrame bhagavantaṃ paśyati || abhyantaravaiśālakā ca svake nāvāsaṃkrame bhagavantaṃ paśyanti saśrāvakasaṃghaṃ || bāhiravaiśālakā svake nāvāsaṃkrame bhagavantaṃ paśyanti saśrāvakasaṃghaṃ || kambalāśvatarā pi gāṃgeyamahānāgā svake nāvāsaṃkrame bhagavantaṃ paśyanti saśrāvakasaṃghaṃ ||