Mahāvastu
36. Gotama’s Youth
rājā śuddhodano sāntaḥpuro śārdhaṃ kumāreṇa udyānabhūmiṃ nirdhāvito || bodhisatvo udyānabhūmīye anucaṃkramanto kṛṣigrāmam anuprāpto || tatra paśyati halāni vahantāni | tehi halehi dīrghako ca maṇḍūko ca utkṣiptā | maṇḍūko gṛhīto bhojanārthaṃ | so pi dīrghako kumāreṇa kṣipto || taṃ ca bodhisatvena dṛṣṭaṃ | dṛṣṭvā ca bodhisatvasya mahāntaṃ saṃvegam utpannaṃ ||
kāmaṃ śarīraṃ samaṃ tapyati jīvitaṃ ca
prāpsyāmi adya amṛtaṃ bhavavipramokṣaṃ |
vīryaṃ mayā hi pratisaṃharituṃ na śakyaṃ
velāya ca salilavegaṃ yathāṇarvasya ||
jambucchāyāyāṃ bodhisatvo niṣaṇṇo pūrvāhṇe parivṛtte divasakare chāyā bodhisatvaṃ na jahāti | savitarkaṃ savicāraṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati || himavantapārśvato paṃca ṛṣayo vaihāyasena vindhyaṃ gacchanti | te tatra bodhisatvasya na śaknonti uparigantuṃ ||
vayam iha maṇivajrakūṭaṃ giriṃ merum abhyudgataṃ tiryagatyarthavistārikaṃ |
gaja iva sahakāraśākhākulāṃ vṛkṣavṛndāṃ pradāretvā nirdhāvitā naikaśaḥ ||vayam amarapure pi śaktā gatā devagandharveśmāni cordhvaṃ nabhe niśritāḥ |
vayam api vanaṣaṇḍam āsādya sīdāma bho kasya lakṣmī nivarteti ṛddher balaṃ ||
nṛpatipatikulodito śākyarājātmajo bālasūryaprakāśo vidū |
ravitaruṇaprabhātirekehi varṇaprabhaiḥ lakṣaṇair lakṣitāṃgo varaiḥ ||ayam iha vanamāśrito dhyānacintāparaḥ + + + + + + + + + pārthivaḥ |
guṇaśatasamakoṭisaṃvardhitas tasya lakṣmī nivarteti ṛddher balaṃ ||so hi timirāndhakāre prādurbhūto pradīpakaḥ |
ayaṃ taṃ prāpsyate dharmaṃ yaj jagaṃ śvāsayiṣyati ||loke kleśāgnisaṃtapte prādurbhūtaḥ mahāmuniḥ |
ayan taṃ prāpsyate dharmaṃ yaj jagaṃ hlādayiṣyati ||śokasāgarakāntāre yānaśreṣṭham upasthitaṃ |
ayaṃ taṃ prāpsyate dharmaṃ yaj jagaṃ tārayiṣyati ||mahāsansārakāntāre vipranaṣṭaṃ jagattrayaṃ |
ayaṃ mārgavaraṃ śreṣṭhaṃ deśayiṣyati cakṣuṃān* ||saṃsāracārake baddhā dīrgharātram iyaṃ prajā |
ayaṃ bandhanamokṣaṃ ca dharmarājā kariṣyati ||ākruṣṭe śūram icchanti mantreṣu kuśalaṃ sadā |
sahāyaṃ arcayante khu annapānena supriyaṃ ||
rājā bhaktavelāyāṃ kumāraṃ pṛcchati | kahiṃ kumāro āhāraṃ kariṣyati || rājño śrutvā kaṃcukīyā ca varṣavarā ca kirātā ca vāmanakā ca samantena pradhāvitā kumāraṃ mārgantā || kumāro jambucchāyāyāṃ dhyāyanto kaṃcukīyena dṛṣṭo parivṛtte divasakare jambucchāyā kumāraṃ na jahāti || kaṃcukīyo dṛṣṭvā vismito mahābhāgo kumāro yasya acetanā chāyā na jahāti || kaṃcukīyena rājño śuddhodanasya niveditaṃ ||
vyāvṛtte timiranudasya maṇḍalasmiṃ
dhyāmābhaṃ śubhavaralakṣaṇāgradhāriṃ |
dhyāyantaṃ girim iva niścalaṃ narendra
siddhārthaṃ na jahati jambucchāyā ||
rājā kaṃcukīyasya śrutvā yena kumāras tenopasaṃkramanto paśyati jambucchāyāntāṃ | rājā vismito āha ||
hutāsano vā girimūrdhanasmiṃ
śaśīva nakṣatragaṇāvakīrṇo |
hlādeti gātrāṇi nirīkṣyamāṇo
dhyānasthito tailapradīpakalpo ||
rājā āha || mahābhāgo ayaṃ yasya acetanavantā pi tāvā saṃnamanti || rājñā śuddhodanena bodhisatvasya jambucchāyāgatasya pādā vanditā ||
rājño śuddhodanasya etad abhūṣi || yathā kumārasya śānteṣu dhyāneṣu cittaṃ ramati so khalv eva asitasya ṛṣisya satyo vyākaraṇo bhaviṣyati || tena rājñā kumārasya vistīrṇam antaḥpuram upasthāpitaṃ tathā kumāro gṛhe abhirameya || rājñā kanyānām arthāya vividhaṃ nānāprakāraṃ aśokabhāṇḍaṃ kārāpitaṃ || kapilavastusmiṃ ca nagare ghoṣaṇā kārāpitā | sarvāhi kanyāhi rājakyaṃ udyānaṃ nirdhāvitavyaṃ sarvārthasiddho kumāro kanyānām ābharaṇāni viśrāṇeṣyati || tahiṃ udyāne rājāṇattīye kapilavastuto bahūni kanyāsahasrāṇi nirdhāvitāni || mahānāmasya śākyasya yaśodharā nāma dhītā mahatīye samṛddhīye nirdhāvitā hriyāyantī kumāram allīnā ||