Dharmaskandha |
9. vedanāpratyayā tṛṣṇā |
uddānaṃ ||
cakṣuḥ pratītyāsvādaṃ dvau skandhau āyatanau
guhyenāparadvayaṃ mahānāmā licchaviś caiva
nidānaṃ pūrṇamāsikaṃ ||
vedanāpratyayā tṛṣṇā katamā | āha | cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ | trayāṇāṃ sannipātaḥ sparśaḥ | sparśapratyayā vedanā | vedanāpratyayā tṛṣṇā |
evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥ pratītya dharmāṃś cotpadyate manovijñānaṃ | trayāṇāṃ sannipātāt sparśaḥ | sparśapratyayā vedanā | vedanāpratyayā tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalu cakṣurāsvādaṃ vedayitaṃ pratītya bhūyo bhūyaś cakṣuṣi apratikūlatā saṃtiṣṭhate | apratikūle sati bhūyo bhūyaś cakṣuṣi utpadyate rāgaḥ saṃrāgaḥ ālayo niyantir adhyavasānaṃ tṛṣṇā |
evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥāsvādaṃ vedayitavyṃ pratītya bhūyo bhūyo manasi apratikūlatā saṃtiṣṭhate | apratikūle sati bhūyo bhūyo manasy utpadyate rāgaḥ saṃrāgaḥ ālayo niyantir adhyavasānaṃ vā tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣnā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā paṃcopādānaskandhike vyākaraṇe |
rūpasyāhaṃ bhikṣavaḥ āsvādaparyeṣaṇām acārṣaṃ | yo rūpe āsvādas tam anvabhotsyaṃ yāvad rūpe āsvādaḥ prajñayā me sudṛṣṭa | ity etad rūpāsvādaṃ vedayitaṃ pratītya bhūyo bhūyo rūpe apratikūlatā saṃtiṣṭhate | apratikūle sati bhūyo bhūyo rūpe utpadyate rāgaḥ saṃrāgaḥ ālayo niyantir adhyavasānaṃ tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ
vijñānasyāhaṃ bhikṣavaḥ āsvādaparyeṣaṇām acārṣaṃ | yo vijñāne āsvādas tam anvabhotsyaṃ yāvad vijñāne āsvādaḥ prajñayā me sudṛṣṭa | ity etad vijñānāsvādaṃ vedayitaṃ pratītya bhūyo bhūyo vijñāne apratikūlatā saṃtiṣṭhate | apratikūle sati bhūyo bhūyo vijñāne utpadyate rāgaḥ saṃrāgaḥ ālayo niyantir adhyavasānaṃ tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā paṃcopādānaskandhike vyākaraṇe |
rūpe ced bhikṣava āsvādo na bhaven neme satvā rūpe saṃrajyeran | yasmāt tu bhikṣavo 'sti rūpe āsvādaḥ teneme satvā rūpe saṃrajyante | ity etad rūpāsvādaṃ vedayitam pratītya bhūyo vistareṇa yāvad utpadyate tṛṣṇā |
vedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu
vijñāne ced bhikṣavaḥ āsvādo na bhaven neme satvā vijñāne saṃrajyeran | yasmāt tu bhikṣavo 'sti vijñāne āsvādas tasmād ime satvā vijñāne saṃrajyante | ity etad vijñānāsvādavedayitaṃ pratītya bhūyo bhūyo vistareṇa yāvad utpadyate tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā ṣaḍāyatanike vyākaraṇe |
cakṣuṣo 'haṃ bhikṣava āsvādaparyeṣaṇām acārṣaṃ | yaś cakṣuṣi āsvādas tam anvabhotsyan | yāvāṃś cakṣuṣy āsvādaḥ prajñayā me sa sudṛṣṭaḥ | ity etac cakṣuṣa āsvādaṃ vedayitaṃ pratītya bhūyo vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaso 'haṃ bhikṣavaḥ āsvādaparyeṣaṇām acārṣaṃ | yo manasy āsvādas taṃ anvabhotsyaṃ yāvan manasy āsvādaḥ prajñayā me sa sudṛṣṭa | ity etan manasa āsvādavedayitaṃ pratītya bhūyo vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā ṣaḍāyantike vyākaraṇe |
cakṣuṣi bhikṣava āsvādaś cen na bhaven neme satvāś cakṣuṣi saṃrajyeran | yasmād bhikṣavaḥ asti cakṣuṣv āsvādas tasmād ime satvāś cakṣuṣi saṃrajyante | ity etac cakṣurāsvādaṃ vedayitaṃ vistareṇa pratītya yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
evaṃ śrotraghrāṇajihvāyāṃ kāyemanasi ced bhikṣavaḥ āsvādo na bhaven neme satvā manasi saṃrajyeran | yasmāt tu bhikṣavo 'sti manasy āsvādas tasmād ime satvā manasi saṃrajyante | ity etan manasa āsvādavedayitaṃ pratītya bhūyo bhūyo manasy apratikūlatā saṃtiṣṭhate | vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā ṣaḍāyatanike vyākaraṇe |
rūpasyāhaṃ bhikṣavaḥ āsvādaparyeṣaṇām acārṣam | yo rūpe āsvādas tam anvabhotsyaṃ yāvad rūpe āsvādaḥ prajñayā me sa sudṛṣṭaḥ | ity etad rūpāsvādavedayitaṃ pratītya yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
evaṃ śabdagandharasasparśadharmāṇām ahaṃ bhikṣava āsvādaparyeṣaṇām acārṣaṃ | yo dharme āsvādas taṃ anvabhotsyaṃ | yāvān dharmeṣv āsvādaḥ prajñayā me sa sudṛṣṭaḥ | ity etad dharmāsvādavedayitaṃ pratītya vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā ṣaḍāyatanike vyākaraṇe |
rūpe ced bhikṣava āsvādo na bhaven neme satvā rūpe saṃrajyeran | yasmāt tu bhikṣavo 'sti rūpe āsvādas tasmād ime satvā rūpe saṃrajyante | ity etad rūpāsvādavedayitaṃ pratītya vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
evaṃ śabde gandhe rase spraṣṭavye dharme ced bhikṣava āsvādo na bhaven neme satvā dharme saṃrajyeran | tasmāt tu bhikṣavo 'sti dharmeṣv āsvādas | teneme satvā dharme saṃrajyante | ity etad dharmāsvādaṃ pratītya vedayitaṃ vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā ||
api khalv evam uktaṃ bhagavatā mahānāmānaṃ licchavim āgamya |
rūpaṃ cen mahānāmann ekāntaduḥkhaṃ bhaven na sukhaṃ na sukhānugataṃ na sukhasaumanasyaparītam avakrāntam eva sukhena hetur api mahānāman na prajñāyeta satvānāṃ rūpe saṃrāgāya na ceme satvā rūpe saṃrajyeran | yasmāt tu mahānāman rūpaṃ naikāntaduḥkhaṃ sukhaṃ sukhānugataṃ sukhasaumanasyaparītam avakrāntam eva sukhena tasmād ime satvā rūpe saṃrajyante saṃraktāḥ saṃyujyante saṃyuktāḥ saṃkliṣyante | ity etad rūpāsvādavedayitaṃ pratītya vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ cen mahānāmann ekāntaduḥkhaṃ bhaven na sukhaṃ na sukhānugataṃ na sukhasaumanasyaparītam avakrāntaṃ caiva sukhena hetur api mahānāman na prajñāyeta sattvānāṃ vijñāne saṃrāgāya na ceme satvā vijñāne saṃrajyeran | yasmāt tu mahānāman vijñānaṃ naikāntaduḥkhaṃ sukhaṃ sukhānugataṃ sukhasaumanasyaparītaṃ anavakrāntam eva sukhena tasmād ime satvā vijñāne saṃrajyante saṃraktāḥ saṃyujyante saṃyuktāḥ saṃkliṣyante | ity etad vijñānāsvādavedayitaṃ pratītya vistareṇa yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā paurṇamāsike vyākaraṇe |
yad bhikṣavo rūpaṃ pratītyotpadyate sukham utpadyate saumanasyam ayaṃ rūpe āsvādaḥ | ity etad rūpāsvādavedayitaṃ pratītya yāvat tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
yad bhikṣavo vedanāsaṃjñāsaṃskārān yad vijñānaṃ pratītyotpadyate sukham utpadyate saumanasyam ayaṃ vijñāne āsvāda | ity etad vijñānāsvādavedayitaṃ pratītya bhūyo bhūyo vijñāne apratikūlatā saṃtiṣṭhate | apratikūle sati bhūyo bhūyo vijñāne utpadyate rāgaḥ saṃrāgaḥ ālayo niyantir adhyavasānam tṛṣṇā | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā mahānidānaparyāye āyuṣmaty ānande |
tatrānanda yā ca bhavatṛṣṇā yā ca vibhavatṛṣṇā itīme dve tṛṣṇādvayena vedanāsamavasaraṇe bhavataḥ | tad ucyate vedanāpratyayā tṛṣṇā ||