Divyāvadānam
38. maitrakanyakāvadānam
mātaryapakāriṇaḥ prāṇina ihaiva vyasanaprapātapātālāvalambino bhavantīti satatasamupajāyamānapremaprasādabahumānamānasaiḥ satpuruṣairmātaraḥ śuśrūṣaṇīyāḥ |
tadyathānuśrūyate—vikasitasitakumudendukundakusumāvalīguṇagaṇavibhūṣitaḥ pūrvajanmāntaropāttāprameyānavadyavipulasakalasambhāro dhanadasamānaratnāśrayaḥ svajanakṛpaṇavanīpakabhujyamānodāravibhavasāranicayo mitro nāma sārthavāho babhūva |
paropakāraikarasābhirāmā vibhūtayaḥ sphītatarā babhūvuḥ |
tasyāryasattvasya nabhasyarātre karā navendoḥ kumudāvadātāḥ (1)|
tṛṣṇānilaiḥ śokaśikhāpracaṇḍaiścittāni dagdhāni bahuprakāram |
āśāvatāṃ sapraṇayābhirāmairdānāmbuṣekaiḥ śamayāmbabhūva (2)|
dṛṣṭvā lokamimaṃ dhanakṣayabhayāt saṃtyaktadānotsavaṃ lokakleśapiśācikāvaśatayā saṃdūṣitādhyāśayam |
kāruṇyāt sa dadāvanāthakṛpaṇaklībāturebhyo dhanaṃ matvā ca prahatārṇavormicapalaṃ svaṃ jīvitaṃ bhūyasā (3)|
yeṣu vyāsajjacetā bhujagavaravadhūbhogabhīmeṣu labdhā gāhante pāpagartaṃ sphuṭadahanaśikhābhīmaparyantarandhram |
vātāghātapranṛttapravaranaravadhūnetrapakṣmāgralolāṃs tānarthānarthiduḥkhavyupaśamapaṭubhiḥ protsasarja pradānaiḥ (4)|
tasmāt putradhanatvāt putrābhilāṣiṇo yadā manorathaśatairasakṛdunmiṣitonmiṣitāḥ putraśriyaḥ prasahya sphītataravairabhārendhanavahninaiva vigatanikhilapratīkāradāruṇaprabhāvamahatā sukṛtāntalayaīkaparāyaṇāḥ kriyante sma, yadāsau lokapravādamātrayāpi panthānaṃ samavatīrya dhanadavaruṇakuberaśaṃkarajanārdanapitāmahādīn devatāviśeṣān putrārtham yācitumārebhe |
yasmin yasmiṃstanayasarasi svacchapūrṇāmbupūrṇe vane(jāte)vṛddhiḥ samuditamahāvaṃśalakṣmyambujasya |
tattattasya prabalavirasam yāti tīkṣṇāṃśumālaiḥ śoṣaṃ manye raviriva jalaṃ bhāgadheyārkabimbam (5)|
rudraṃ naikakapālaśekharadharaṃ cakrāyudhaṃ vajriṇaṃ sraṣṭāraṃ makaradhvajaṃ girisutāputraṃ mayūrāsanam |
gaṅgāśaṅkhadalāvadātasalilāṃstāṃstāṃśca devānasau putrārthī śaraṇam yayau bahu punardānaṃ dvijebhyo dadau (6)|
yadyajjano maṅgaladeśanābhirvratopavāsādhigataiśca duḥkhaiḥ |
putrārthasaṃsiddhinimagnabuddhirvikṣipya khedaṃ sa cakāra tāṃstān (7)|
evamanekaprakārakāyacetasorāyāsakāribhirapi vratopavāsamaṅgalairyadā naiva kadācit kāle ’sya putrā jīvino babhūvuḥ, tadainamativipule pragāḍhaśokāpagāmbhasi nimajjantaṃ kaścit sādhupuruṣo ’bravīt— karmāṇyevāvalambanti dehināṃ sarvasampadaḥ |
bhūtānāṃ tuṅgaśṛṅgādvā vinipāto na bhūtaye (8)|
saṃkleśaṃ bahavaḥ prāptāḥ putratṛṣṇārtabuddhinā |
na ca te ’dyāpi jīvanti tatra kiṃ parikhidyase (9)|
karmāṇi nirmucya kathaṃ bhavebhyaḥ svargaukasastuṣṭivaśādiheyuḥ |
ye yairvinā nātmabhavaṃ labhante te tairvinā janma kathaṃ bhajeran (10)|
ye sāṃsārikanaikaduḥkhadahanajvālālatāliṅgitāste vāñchanti narāmaroragasukhaṃ prāyeṇa dānādibhiḥ |
tvaṃ kenāpi viḍambase jaḍamatiḥ putrāśayonmattako yastvaṃ dyāmadhigantumicchasi bṛhatsopānamālāśrayāt (12)|
vidhimaparamahaṃ te bodhayāmi prasiddhyai tvamapi ca kuru tāvat saṃprasiddhyai kadācit |
yadi bhavati sutaste kanyakānāma tasya sakalajanapade ’smin khyāpayasva prasiddhyā (13)|
atha tasya kālāntare gaganatalamaṃśumālīva svakiraṇanikarairvirājamānaṃ svavaṃśalakṣmīḥ putraṃ janayāmbabhūva |
sa ca— nirvāntāmalahemaśailaśirasaḥ pracchedagauradyutiḥ saṃpūrṇāmalacandramaṇḍalasamacchatrorubhāsvacchirāḥ |
mattairāvaṇacārupuṣkarakaravyālambabāhudvayo bhinnendīvaraphullapatranicayaśyāmāruṇāntekṣaṇaḥ (14)|
bhūyaḥ kalpasahasrasaṃcitamahāpuṇyaprabhāvodbhavaiḥ pravyaktasphuritendracāparuciraiḥ prahlādibhirlakṣaṇaiḥ |
mūrtistasya rarāja cāruśikharāddhemam yathā bhūcyutaṃ prodgīrṇasvamayūkhajālajaṭilai ratnāṅkurairveṣṭitam (15)|
bhramaracamarapaṅktiśyāmakeśābhirāmaṃ samavipulalalāṭaṃ śrīmaduttuṅganāsam |
tanayamuditacetā maitrakanyābhidhānaṃ daśadivasapareṇa khyāpayāmāsa loke (16)|
śarīriṇāṃ vṛddhikaraiḥ samṛddhairviśeṣayuktairvividhānnapānaiḥ |
sudhāvadātaiḥ sphuṭacandrapādaiḥ payodhiveleva yayau samṛddhim (17)|
dhātrībhiḥ sa samunnītaḥ kṣīraiśca sarpimaṇḍakaiḥ |
pupoṣa sundaraṃ dehaṃ hradasthamiva paṅkajam (18)|
atha tasya pitā mitraḥ sārthavāho vaṇigjanaiḥ |
dravyairvahanamāropya jagāhe codadhiṃ mudā (19)|
timiṃgilakṣobhavivardhitormipayodadhau mīnavipannapātre |
pitaryatīte jananīṃ jagāda cakāra kiṃ karma pitā mameti (20)|
tato ’sya jananī pativiyogaśokaglapitahṛdayā cintāmāpede |
āśāpāśaśatākṛṣṭo vāraṇasyeva mṛtyaṃ na paśyati |
viṣayāsvādakṛpaṇo vāraṇasyeva bandhanam (21)|
yadyapi kathayiṣyāmi pitaram yānapātrikam |
eṣo ’pi mama mandāyā nāśameṣyati toyadhau (22)|
yāvaccāyaṃ janapadamimaṃ tasya vṛttiṃ na bhūtāṃ pṛcchatyasmai kathayati na vā sarva evaiṣa lokaḥ |
tāvadyuktaṃ mama sutamimaṃ mṛtyuvaktrāntarālaṃ nānāduḥkhavyasanagahanaṃ vyādhiṣaktaṃ niṣeddhum (23)|
paro ’pi yaḥ sādhujanānujuṣṭaṃ vihāya mārgaṃ śrayate vimārgam |
nivāraṇīyaḥ sa svamatājjanena prayatnataḥ kiṃ punareva putraḥ (24)|
tato jananī kathayāṃcakre— putra aukarikatvena pitā te māmapūpuṣat |
yadyahaṃ sukhitā kāryā kārṣīraukāribhūṣaṇam (25)|
atha maitrakanyako bodhisattvo māturvacanaṃ kusumamālāmiva śirasā samabhivandya anyasminnahani aukarikāpaṇaṃ prasasāra |
puṇyasambhāramahatastasya sattvadayāvataḥ |
prathame ’hani saṃpannaṃ catuḥkārṣāpaṇaṃ dhanam (26)|
svagarbhasaṃdhāraṇaduḥkhitāyai dadau sa tasyai mudito jananyai |
dāridryaduḥkhavyasanacchidāyai dhanaṃ mahābhogaphalaprasūtyai (27)|
atha ye tasmin puravare ciraṃtanā aukarikāḥ, te tasya tāmabhivardhamānāṃ kriyavikrayalokamaviṣamavyavahāranītyā prakṛtipremapeśalatayā cāvarjitamanasastasmin mahāsattve vyavahārārthamāpatantamavalokya taṃ tasmātkarmaṇo vinivartanārthamāhuh— gāndhikāpaṇikaḥ śreṣṭhī pitaitasmin pure purā |
sa tvaṃ tāṃ vṛttimujjhatvā śrayase ’nyāṃ kayā dhiyā (28)|
atha bodhisattvastāmāpi jīvikāmapahāya gāndhikāpaṇaṃ cakāra— yasminneva dine cakre sa sādhurgāndhikāpaṇam |
kārṣāpaṇāṣṭakaṃ tasya tasminnevopapadyate (29)|
tamapi mātre pratipāditavān |
atha gāndhikāpaṇikāḥ puruṣāḥ sametyāgatya ca taṃ mahāsattvaṃ vicchandayāmāsuh— gāndhāpaṇaṃ klībajanābhipannaṃ pitā na vai mādya pure(?) cakāra |
tatraiva hairaṇyikatāṃ sa kṛtvā dhanāni bhūyāṃsi samāpa sādho (30)|
atha maitrakanyako bodhisattvastāmapi jīvikāmapahāya hairaṇyikāpaṇaṃ cakrāra |
tayāpi tasmin vyavahāranītyā hairaṇyikāṃstānabhibhūya sarvān |
lebhe dine sa prathame mahārhaḥ kārṣāpaṇān ṣoḍaśa tān dadau ca (31)|
dine dvitīye dvātriṃśat kārṣāpaṇamupārjya saḥ |
dakṣiṇīyaviśeṣāyai mātre tānapi dattavān (32)|
atha hairaṇyikāpaṇikāḥ puruṣā sametyāgatya ca taṃ tasmātkarmaṇo vinivartanārthamāhuh— śaraccandrāṃśudhavale labdhvā janma kule katham |
kṛpaṇāṃ jīvikāhetorvṛttimāśrayate bhavān (33)|
prabhañjanoddhūtaśikhākarāle hutāśane visphuritasphuliṅge |
vivartitaṃ ślāghyamatīva puṃsāṃ na tu svavṛtteścyavanaṃ pravṛttam (34)|
mahoragāśvāsavighūrṇitograistaraṃgabhaṅgairviṣamaṃ payodhim |
agādhapātālavilagnamūlaṃ pitā vigāhyārjitavān dhanaṃ te (35)|
yadāśritaṃ karma janānuvarjinā tvayā vidagdhena dhanepsunādhunā |
kathaṃ na saṃprāpsyasi bhāgyasampadaṃ piturvyatīte ’pi viśālinīṃ śriyam (36)|
vitteśvaro ’pyarthavibhūtivistarair nāśāṃ sadarthāṃ vibabhāra yasya |
tasyā mahendrāmalatulyakīrteḥ sūnuḥ kathaṃ tvaṃ na bibharṣi lajjām (37)|
ye mṛtyuṃ gaṇayanti naiva vipadi grāsaṃ bhajante ’nagha gehe bandhuṣu sūnuṣu vyapagatasnehātmanodyoginaḥ |
ye nītvā jaladhīnagādhasalilānāvartabhīmān budhāḥ prāpyārthān gajadantabhaṅgasitayāsinvanta kīrtyā jagat (38)|
atha maitrakanyako bodhisattvastebhyo ’pi tathānuguṇinīṃ kathāmavadhārya samudrāvataraṇakṛtavyavasāyo mātaramupasṛtyovāca—amba, sārthavāhaḥ kilāsmākaṃ pitā purā |
tadanujñāṃ prayaccha, yadahamapi mahāsamudramavatariṣyāmīti |
sā pūrvameva bhartṛmaraṇaduḥkhena vigatajīvitāśā svasya tanayasya tenāsamlakṣitadāruṇena viyogaśokaśastreṇa bhṛśataraṃ pravidāryamāṇahṛdayeva svatanayamāha— vatsa kena tavākhyātaṃ vinākāraṇaśatrunā |
jīvitaṃ kasya te ’niṣṭaṃ tvayā krīḍāṃ karoti kaḥ (39)|
daivāt kathaṃcitsamprāptaṃ cakṣurekaṃ tvamadya me |
putrakleśābhāginyā mṛtyunā hriyase ’dhunā (40)|
na yāvadevaṃ mama duḥkhaśalyaṃ prayāti nāśaṃ pravidārya śokam |
kathaṃ nu tasyopari me dvitīyaṃ nipātyate pāpamayairamitraiḥ (41)|
yeṣāṃ ceto vividhavirasāyāsaduḥkhāprakampyam yaiḥ saṃtyaktaṃ kṛpaṇahṛdayairjīvitaṃ bhogalubdhaiḥ |
te saṃtyaktvā nayanagalitāśrupravāhārdravaktrān bandhūnajñā makaranilaye mṛtyave yānti nāśam (42)|
tanmāmanāthāṃ pratipālanīyāṃ tvajjīvitāśaikanibandhajīvām |
saṃtyajya yātuṃ kathamudyamaste mā sā kathā mā nu vaco madīyam(?) (43)|
svaprāṇasaṃdehakarīmavasthāṃ praviśya naikāntasukhaṃ prasādhyam |
saṃpattayo yena vaṇigjanasya tato ’hamevaṃ suta vārayāmi (44)|
sa tasyā hitārthaṃ madhurāṇyapi vacanakusumāni tṛṇamivāvadhūya sapragalbhatayā samavalambitavikatthāśobhaṃ kiṃcidīdṛśaṃ pratyāha— varaṃ naiva tu jāyeran ye jātā nirdhanā janāḥ |
jātasya yadi duḥkhāni varaṃ mṛtyur na jīvitam (45)|
āśayā gṛhamāgatya dīnadīnāstapasvinaḥ |
arthino mama pāpasya yānti niḥśvasya durmanāḥ (46)|
ye śaktihīnā vibhavārjanādau te dehino duḥkhaśataṃ sahante |
lokaṃ punarduḥkhaśatopataptaṃ draṣṭaṃ na śaknomi cirāyamāṇaḥ (47)|
tasmādvilaṅghāmi vacastvadīyam yāsyāmi taṃ tvaṃ prajahīhi śokam |
tatraiva yāyāṃ nidhanaṃ samudre chinnaṃ mayā vā vyasanaṃ janasya (48)|
atha maitrakanyako bodhisattvo mātaramapramāṇīkṛtya nirgatya gṛhādvārāṇasyāṃ puryāmātmānaṃ sārthavāhamityuddhoṣayāmāsa |
asyāmeva purā puraṃdarapurīpratispardhipuryāṃ vaṇik mitro nāma babhūva yatsuranaraprakhyātakīrtidhvajaḥ |
putrastasya mahāsamudramacirādyāsyatyamuṣmindine yātum ye vaṇijaḥ kṛtopakaraṇāste santu sajjā iti (49)|
atha maitrakanyako bodhisattvo vividhopakaraṇasambhārasādhanānāṃ samāgṛhītapuṇyāhaprasthānabhadrāṇāmupahṛtamaṅgalavividhānāṃ vaṇijāṃ pañcabhiḥ śataiḥ kṛtaparivāraḥ prasasāra |
mātā cainaṃ gacchatīti śrutvāha—mamaikaputraka, kva yāsyasīti karuṇakaruṇākranditamātraparāyāṇā komalavimalakamaladalavilāsālasābhyāṃ pāṇikamalābhyāṃ rucirakanakaghaṭitaghaṭavikaṭapayodharavarorubhāsuramuraḥ pragāḍhamabhitāḍayati |
bāṣpasaliladhārāparamparodbhavoparudhyamānakaṇṭhī anilabalākulitagalitasajalajaladapaṭalāvalīmalinakeśapāśā satvaratvaramabhigamya maitrakanyakasya bodhisattvasya pādayoḥ pariṣvajyaivamāha—mā māṃ putraka parityajaya yāsīti |
anartharāgagrahamūḍhabuddhayo narā hi paśyanti na kevalaṃ hitam |
satāṃ hitādhānavidhānacetasāṃ giro ’pi śṛṇvanti na bhūtavādinām (50)|
maitrakanyako ’pi dharaṇitalaniṃnāṃ mātaraṃ śokavaśyāṃ śirasi kupitacittaḥ pādavajreṇa hatvā |
muhurupacitaśokaḥ karmaṇā preryamāṇas tvaritamatirabhūt saṃprayātuṃ vaṇigbhiḥ (51)|
tataḥ sā mātā samutthāyāha—putraka, mayi gamananivṛttiṃ kartumatyudyatāyām yadupacitamapuṇyaṃ macchirastāḍanātte |
vyasanaphalamanantaṃ mā tu bhūt karmaṇo ’sya punarapi guruvākyaṃ mātigāḥ svapnato ’pi (52)|
atha maitrakanyako bodhisattvo vividhavihārāyatanaparvatopavanagahvarasarittaḍāgārāmaramaṇīyatarānanekanagaranigamarkaṭagrāmādīnanuvicaran krameṇa samudratīraṃ saṃprāpya sajjīkṛtayānapātro bhujagapativadanavisṛtaśvasanacapalabalavilulitavipulavimalasalilamaruṇataruṇakiraṇanikararucirapadmarāgapuñjaprabhārāgarañjitormimālājalamasurasvarasamasuraparasureśvarakarodarasphuritahutavahaśikhāvalīkarālavajrapatanabhayanilīnadharaṇīdharaśikharaparāhatajaloddhatottuṅgataraṃgabhaṅgaraudraṃ samudramavatatāra |
mahāanilotkṣiptataraṃgabhaṅgaiḥ samullasadbhiḥ khamivotpatantam |
saritsahasrāmburayapravāhairbhujairvilāsairiva gṛhyamāṇam (53)|
prakṣubdhaśīrṣoragabhīmabhogavyāvartitodvartitatoyarāśim |
tanmūrdhni ratnodgataraśmipuñjaṃ jvālākalāpocchruritormicakram (54)|
ahipativadanādvimuktatīvrajvalitaviṣānaladāhabhīmaśaṅkham |
timinakhakuliśāgradāritādriṃ tadacalapādahatāmbumīnavṛndam (55)|
tuṅgataraṃgasamudgatatīraṃ tīranilīnakalasvanahaṃsam |
haṃsanakhakṣatadāruṇamīnaṃ mīnavivartitakampitavelam (56)|
ratnalatāvṛtabhāsuraśaṅkhaṃ śaṅkhasitendugabhastivivṛddham |
vṛddhabhujaṃgamahābhavaraudraṃ raudramahāmakarāhatacakram (57)|
khagapatisavilāsapāṇivajraṃ prahatavipāṭitadṛṣṭimūlarandhram |
pramuditajaladantidantakoṭipramathitanaikavilāsakalpavṛkṣam (58)|
tadeva sa saṃlakṣya tīraparyantarekhaṃ prakaṭavikaṭārtagartodarabhramadbhramitajhaṣabhujagakulamaṇḍalaṃ naikavicitrādbhutāścaryamatiśayamambhasāmālayamatikrāmatastasya dharaṇīdharaśikharavipulātmabhāvasya makarakaripatervivartamānasya samutthitairurvīdharākāradāruṇaiḥ pramuktakalakalārāvaraudrairmahadbhiḥ salilanivahairutpīḍyamānaṃ tadyānapātraṃ maraṇabhayaviṣādabhraśyamānagātrairdīnaruditākranditamātraparāyaṇaiḥ samyānapātrakaiḥ saha sahaiva salilanidheradhaḥ praveṣṭumārabdham |
urvīdharākārataraṃgatuṅgairugrairyugāntānilacaṇḍavegaiḥ |
tadyānapātraṃ jaladherjalaughairāsphālyamānaṃ vidadāra madhye (59)|
daṃṣṭrākarāle jhaṣavavaktrarandhre kaścinmamārārtaravastapasvī |
kecijjalodgāraniruddhakaṇṭhā jagmur nirucchvāsagirā vyasutvam (60)|
gatvāpi kecitphalakairmahadbhirambhonidhestīramavekṣamāṇāḥ |
dūrāmbusaṃtānapariśramārtāstrāsākulā nedurudīrṇanādāḥ (61)|
atha maitrakanyako bodhisattvastena mahatā vyasanopanipātenāpyanāpatitabhayaviṣādadainyāyāsamanāḥ samavalambya mahaddhairyaparākramaṃ sasambhramaṃ phalakamādāya prasasāra |
tato ’sau samapavanagamanajavajanitasavilāsagatibhiḥ salilaplavairitastataḥ samākṣipyamāṇo nirāhāratayā ca parimlāyamānanayanavadanakamalaścānyairbahubhirahorātrairyathākathaṃcittasya durvagāhasalilasya mahārṇavasya dakṣiṇaṃ tīradeśamāsasāda |
tīrtvā tamambhonidhimapragādhamāsādya tīraṃ phalakaṃ mumoca |
saṃsmṛtya māturvacanaṃ sa pāṇā vyāsajya mūrdhānamidaṃ jagāda (62)|
śṛṇvanti ye nātmahitaṃ gurūṇāṃ vākyaṃ hitārthodayakāryabhadram |
teṣāmimāni vyasanāni puṃsāmāvāhayanti prabhavanti mūrdhni (63)|
taireva naikavyasanapradasya toyendubimbasthitabhaṅgurasya |
prāptaṃ phalaṃ janmataroḥ sudhībhirye mānayantīha giro gurūṇām (64)|
māturhitāyaiva sadodyatāyāḥ prollaṅghya vākyaṃ mama duṣkṛtasya |
puṣpam yadīdṛgbharapāpadāruṇaṃ prāntaṃ gamiṣyāmi kadā phalasya (65)|
hutavahahatalekhātyantaparyantaraudraṃ gamanapatitamugraṃ vismayātyantavajram |
guruśirasi dadhānaḥ pādavajraṃ khalo ’haṃ kathamavanividāryaśvabhrarandhre na lagnaḥ (66)|
ye santo hitavādināṃ sphuṭadhiyāṃ saṃpādayante giriḥ śreyaste samavāpnuvanti niyataṃ kravyādapuryām yathā |
ye tūtsṛjya mahārthasāradayitāṃ vācaṃ śrayante ’nyathā dustāre vyasanodadhau nipatintāḥ śocanti te ’ham yathā (67)|
tato ’sau krameṇa khadiravarasaralaniculabakulatamālatālanālikeradrumavanagahanaṃ pravaravāraṇavarāhacamaraśarabhaśambaramahiṣaviṣāṇakarṣaṇapatitamathitavividhamālulatājāladuḥsaṃcaraṃ kvacitkṣubhitakesarininādabhayacakitavanacarakulākīrṇacaraṇaṃ kathaṃcidapi śabaramanujajanacaraṇākṣuṇṇaparyantamanucaran kvacit sthitvaivamāha— ete dāḍimapuṣpalohitamukhāḥ pronmuktakolāhalā hāsādarśitadantapaṅktivirasāḥ śākhāmṛgā nirbhayāḥ |
sarpān bhīmaviṣānalasphuradurujvālākarālasphuṭān hatvā pāṇitalaiḥ prayānti vivaśāḥ phūtkārabhītā nunaḥ (68)|
ramye kuṅkumaśākhināmaviralacchāyākuthāśītale mūle komalanīlaśādvalavati pravyaktapuṣpotkare |
vaṃśaistālaravaiḥ sagītamadhuraiḥ pracchedasampādibhiḥ saṃgītāhitacatasaḥ pramuditā gāyantyamī kinnarāḥ (69)|
tato nātidūramatisṛtya mahīdharavarākāraṃ parvataṃ dadarśa |
kvacidugrataracārumaṇiprabhayā surabhīkṛtabhīmaguhāvicaram |
kvaciduddhatakinnaragītaravaṃ pratibuddhasasambhramanāgakulam (70)|
capalānilavellitapuṣpataruṃ tatumandiramūrdhni caladbhramaram |
bhramaradhvanipūrṇaguhākuharaṃ kuharasthitaraudrabhujaṃgakulam (71)|
pakṣivirājitaparvataśṛṅgaṃ śṛṅgaśilātalasaṃsthitasiddham |
siddhavadhūjanaramyanikuñjaṃ kuñjanisevitamattaśakuntam (72)|
mattaśikhaṇḍikalasvararamyaṃ ramyaguhāmukhanirgatasiṃha |
siṃhaninādabhayākulanāgaṃ nāgamadāmbusugandhisamīram (73)|
kvacidupacitavāraṇadantaśikhāśanidāritaśikharatataṃ pravirūḍhavilāsaśikhāgaruvṛkṣavanam |
kvaciduparipayodharabhārataraladhvanirañjitaśikhikulāviṣkṛtapicchakalāpavicitritacārutaṭam |
kvacidanilavikampitapuṣpataruṃ skhalitojjvalasurabhibalaṃ kusumaprabalaprativāsitasānuśikham (74)|
tathāparaṃ dadarśa— likhantaṃ karālair nabhaḥ śṛṅgajālaiḥ kṣipantaṃ mayūkhaistamaḥ sāgarāṇām |
vahantaṃ samabhrāmbarāmadrigurvīṃ kṣarantaṃ kvacit kāñcanāmbhaḥpravāham (75)|
phalitāmalakāsanakalpataruṃ tarukhaṇḍavirājitasānuśikham |
śikharasthitadevavadhūmithunaṃ mithunairdahatāṃ vayasā madhuram (76)|
kvacidarkamahārathacakranipātavikhaṇḍitamayūkhakalāpakarālitanaikamahāmaṇipallavasaṃcayaṃ maulibharāvanatonnatabhāsuravajradharam |
kvacidindrakarīndravimardataraṃganayabhramitapracalatkalahaṃsakulāvalihāranabhassaridambuvidhautaśilam |
kvacidaṇḍajarājavilāsasamucchritayakṣamahābhujavajravipāṭitasāgaravāritaloddhṛtapannagabhogadharam |
kvacideva surāsurasamyugaśastravipannamahāsuravidrutaśoṇitaraṅgamahāvalayam (77)|
dṛṣṭvaivamāha— ete parvataśṛṅgavandanatarucchāyāsthalaṃ saṃsṛtāḥ karṇaprāvaraṇaṃ navāruṇakaracchāyāsamānaśriyaḥ |
prekṣante madavārilolamadhuliṭprollīḍhagaṇḍasthalaṃ darpāt kesariṇo balena mahatā pronmathyamānā gajam (78)|
ityevamasāvatikāntāradurgaṃ salilaphalāhāramātraparāyaṇaḥ paribhrannajñānatamaḥpaṭalāvaguṇṭhitamiva jagat saṃsārapaṅke tribhuvanasvāmīvodayad ramaṇakaṃ nāma nagaraṃ dadarśa |
samucchritottuṅgacalatpatākaiḥ patatpatatrisvanavāvadūkaiḥ |
suvarṇasālairmaṇihemaśṛṅgairmahīdharākāragṛhaiḥ suguptaiḥ (79)|
nilīnapadmālikulālipadmaiḥ samunmiṣatpadmarajaḥpiśaṅgaiḥ |
kalapralāpāṇḍajarāvaramyairmandānilairāvasthīkṛtaṃ sadā (80)|
surakarikarajadhnakalpavṛkṣairmarakataratnatṛṇaiḥ śukāṃśunīlaiḥ |
maṇikanakalatānibaddhaśākhaiḥ kvacidurubhistarubhiḥ prakāmahāri |
(81)|
vikasitanavakarṇikāragauraiḥ kanakagṛhairbahuratnaśṛṅgacitraiḥ |
svakiraṇaruciroruratnasānoracalapateḥ sakalaśriyaṃ dadhānam (82)|
kvacidamaravilāsinīkarāgraprahatamahāmurajasvanābhirāmam |
kvaciduparipayodatūryanādapramuditamattaśikhaṇḍivṛndakīrṇam (83)|
tatastaddarśanāt samutpannajīvitāśo ’sau ramaṇaṃ nagaramupasasarpa |
tasmānnagarādviniḥsṛtya catasro ’psaraso dravitanavakanakarasarāgāvadātamūrtayaḥ pravikasitāmbujakusumarucakarucinayanayugalotpalavilāsāḥ kvaṇadruciravividhamaṇimekhalāpabhā(prāgbhā)ramandavilāsagatayaḥ kanakakalaśākārapṛthutarapaodharabharāvanamitatanumadhyā divasakarakarasparśavibodhitāmlānakamalapalāśabhāsurādharakisalayā vividhavibhūṣaṇaśatā nirāmayadarśanāḥ śirasi viracitobhayakamalāñjalayo maitrakanyasya bodhisattvasya pādayorvinyasitaśirasaḥ prāhuh— susvāgataṃ candrasamānanāya nārījanaprītivivardhanāya |
kṛpāmṛtāhlāditamānasāya bodhau cirābaddhaviniścyayāya (84)|
adyaiva duḥkhāni śamaṃ gatāni adyaiva no jīvitamāttasāram |
niratyayapremaviśeṣabhadrāṇyadyaiva saukhyāni puraḥ sthitāni (85)|
imāni duḥkhāṅkuśakhaṇḍitāni manāṃsi naḥ śokaparikṣatāni |
bhavantamāsādya vasantakāle vanāntarāṇīva vijṛmbhitāni (86)|
yānyarjitānyanyabhavāntareṣu karmāṇi śuklāni śubhodayāni |
teṣāṃ phalaṃ vīkṣaṇameva te ’laṃ saṅgastvayā kiṃ punareva dīghyam (rgha?) (87)|
adyaiva mā bandhusuhṛdviyogaśokaṃkathāḥ kasya na santyapāyāḥ |
dāsyo vayaṃ te ’psarasaścatasrah chāyā na te laṅghayituṃ samarthāḥ (88)|
ratnāni vāsāṃsi samujjvalāni śayyāśrayāścārutarā vayaṃ ca |
saṃtyabhartāḥ surarājayogyā śaktirvidheneha(?) sukhaṃ bhajasva (89)|
api ca |
duḥkhe mahatyapratikāraghore ye vartamānāściramudvahanti |
te duḥkhabhāropanipātamūḍhāstatraiva śīghraṃ nidhanaṃ prayānti (90)|
nitye viyoge maraṇāt puraḥsthite śocanti te deśakṛte viyoge |
saṃsmṛtya rogopanipātamūḍhāḥ kāmaprahārādviṣamaṃ prapannāḥ (91)|
śabdāyamānavaranūpuramekhalābhirādiśyamānabhavanaṃ pravarāpsarobhiḥ |
haimādriśṛṅgamiva tatpuramāviśantaṃ nemuḥ kṛtāñjalipuṭā bahavo ’pi tatra (92)|
anyaiśca punah— kiṃ dīptaraśmirvinigūḍharaśmiḥ kiṃ puṣpaketuḥ sahasāvatīrṇaḥ |
hā kiṃ vinikṣipya kharāgravajro nāthaḥ surāṇāmiti tarkito ’bhūt (93)|
timiranikaralekhyāḥ śyāmalopakṣmalekhyāh(?) sphuṭitakanakahārā nyastaratnojvalāṅgāḥ |
vipulabhavanamālājālavātāyanasthāḥ pramuditamanaso ’nyāścikṣipuḥ srastakāñcayaḥ (94)|
ratnapradīpaprahatāndhakāraṃ muktāphalapraruciroruharmyam |
calatpatākāgravibhinnameghaṃ gehaṃ viveśāpsarasāṃ hi tāsām (95)|
tāsāṃ vilāsairgamanaiḥ salīlairhāsaiḥ kaṭākṣairmadhuraiḥ pralāpaiḥ |
krīḍan sa kālaṃ na viveda yātaṃ sarvātmanā rāgaparītacetāḥ (96)|
pratyahaṃ ca dakṣiṇena gamanaṃ vārayanti sma |
so ’pi yathā yathā nivāryate, tathā tathā tayā diśā gamanāyautsukyamanā babhūva |
yatrāyaṃ vāryate loko janena hitabuddhinā |
viparyastamatistatra janaḥ sa paridhāvati (97)|
yadi kuryādayaṃ loke suhṛdāṃ vacanaṃ hitam |
paraiti svargaṃ pātāle śvabhre vā svapnato ’pi na (98)|
atha maitrakanyako bodhisattvastāsāmapsarasāmaparijñātagamanaprayojano dakṣiṇasyāṃ diśi padavīmāruhya vrajan sadāmattakaṃ nāma nagaraṃ dadarśa |
tasmādapi nagarādaṣṭāpsarasaḥ sasambhramaṃ niḥsṛtya taṃ mahāsattvaṃ praveśayāmāsuḥ |
tatrāpyaticiraṃ ratimanubhūya pratiṣiddhamānagamanakriyastenaiva dakṣiṇena pathā gacchannandanaṃ nāma nagaraṃ dadarśa |
tasmādapi ṣoḍaśāpsarobhirabhigamya satkṛtya praveśayāmāse |
tatrāpi ciraṃ krīḍāṃ sevitvā tasmādapi brahmottaraṃ nāma nagaraṃ prayayau |
tatrāpi dvātriṃśatāpsarobhiḥ prabhūtasatkāraṃ viṣayasukhaṃ bhuktvā tāḥ prāha— icchāmi gantuṃ tadahaṃ bhavantyo mā matkṛte śokahrade śayīdhvam |
saṃpātabhadrāṇi hi kasya nāma viśleṣaduḥkhāni na santi loke (99)|
sthitvāpi yenaiva ciraṃ viyogaḥ śatroḥ kṛtāntādbhavitāntakāle |
tenaiva netrāśrujalārdragaṇḍān yuṣmān vihāyādya yiyāsurasmi (100)|
vātāhatāmbhodhitaraṃgalole ye jīvaloke bahuduḥkhabhīme |
viśleṣaduḥkhāya ratiṃ prayānti teṣāṃ paro nāsti vimūḍhacetāḥ (101)|
athāpsarasastāḥ samastāstadgamanaviyogaśokaropitahṛdayāḥ sasambhramāḥ kamalakuvalayakunmalavilāsā nalinya iva śirasi viracitobhayakamalāñjalayaḥ prāhuh— asmāsu te kartumaniṣṭamiṣṭaṃ kathaṃ hi bhaktipraṇayārpitāsu |
so ’nyena ekagrahaṇīyarūpaḥ śarīradānena vayo ’grahītte (102)|
gatvā tannagaratrayam yadapi he svāminnihāpyāgataḥ saṃprāptā viṣayopabhogamadhurāḥ saṃpattayaste ciram |
gantavyaṃ na punastvayā subahunā proktena kim yāsi cet saṃsmartāsi vipatsamudrapatito vākyaṃ hi no duḥkhitaḥ (103)|
bodhisattvaḥ prāha— yadabhyāsavaśānnṛrṇāmudayaḥ saṃpadasthirā |
kathaṃ teṣu nivāryerannivarteran kathaṃ nu vā (104)|
niyojanīyāḥ suhṛdo ’suhṛdbhir yasmin hite karmaṇi nityakālam |
nivāraṇaṃ tatra tu ye prakurvate te śatravo mitratayā bhavanti (105)|
divyaṃ prāpya sukhaṃ pure ramaṇake saṃcoditaḥ karmaṇā āyāto ’smi niṣevaṇāya paraṃ saukhyaṃ sadāmattakam |
saṃprāpto ’smi tataḥ svakarmakuśaleneṣṭaṃ puraṃ nandanaṃ tasmādāgatakasya yūyamadhunā pronmūlitā bhūmayaḥ (106)|
tasmādato me gamanaṃ bhavantyo mā vārayadhvaṃ na hi no ’styapāyaḥ |
asmādviśeṣāṇi sukhāni manye lapsye ’hamityuccalito ’hamadya (107)|
iti |
atha maitrakanyako bodhisattvastāsāmapsarasāṃ hitamapi vākyamahitamivāvajñayā tiraskṛtya tenaiva dakṣiṇena pathā gacchan dadarśa mahārgalapraghaṭitaprakaṭapuṭacaturdvāradāruṇaṃ sureśvareṇāpyabhedyottuṅgāyasaviśālaprākārapariveṣṭitamantarbhramaccakramaṇḍalālokapramuktadamadamāśabdagambhīrabhairavamāyasaṃ nagaram |
tasya ca dvāradeśamupacakrāma |
samprāptamātrasya tu tatkṣaṇena dvāraṃ ca pusphoṭa kapāṭabhāram |
vajrāgradhāroparibhinnasānorvindhyācalasyeva nitambakukṣiḥ (108)|
tato maitrakanyako bodhisattvo ’tra viveśa |
praviṣṭamātrasya tu tatkṣaṇena dvāraṃ parikṣiptakapāṭayantram |
tatkarmavāyuprabhavairmahadbhiḥ kṣaṇādbhujāgrairiva saṃjaghāṭa (109)|
aśrauṣīcca pragāḍhavedanāviklavahṛdayapuruṣasyāntaḥprākārāntaratiraskṛtaparamabhīṣaṇanirnādaṃ sakalajanottrāsanamuccarantam |
śrutvā ca dvāradeśaṃ tvaritamatirlalaṅgha |
praviṣṭamātrasya tato dvitīyamāsphālitaṃ dvāramivāparuddham |
paryantakālānilavegaviddhaṃ dvāraṃ surāṇāmiva vajrakalpam (110)|
tato maitrakanyako bodhisattvaḥ praviveśa |
praviṣṭamātrasya punastṛtīyaṃ dvāraṃ parikṣiptakapāṭayantram |