Peṭakopadesa

Pa­kiṇṇa­ka­niddesa

Jhānaṃ virāgo. Cattāri jhānāni vitthārena kātabbāni. Tāni duvidhāni; boj­jhaṅ­ga­vippa­yuttāni ca boj­jhaṅ­ga­sam­payut­tāni ca. Tattha boj­jhaṅ­ga­vippa­yuttāni bāhirakāni, boj­jhaṅ­ga­sam­payut­tāni ariyapuggalāni. Tattha yena cha puggalamūlāni tesaṃ nikkhipetvā rāgacarito, dosacarito, mohacarito, rāgadosacarito, rāgamohacarito, dosamohacarito, sama­bhāga­carito, iti imesaṃ puggalānaṃ jhānaṃ samāpajjitānaṃ pañca nīvaraṇāni paṭipakkho tesaṃ paṭighātāya yathā asamattho tīṇi akusalamūlāni niggaṇhāti. Lobhena akusalamūlena abhijjhā ca uddhaccañca uppilavataṃ alobhena kusalamūlena niggaṇhāti, kukkuccañca vicikicchā ca mohapakkho, taṃ amohena niggaṇhāti. Doso ca thinamiddhañca dosapakkho, taṃ adosena niggaṇhāti.

Tattha alobhassa pāripūriyā nekkham­ma­vitak­kaṃ vitakketi. Tattha adosassa pāripūriyā abyāpā­da­vitak­kaṃ vitakketi. Tattha amohassa pāripūriyā avihiṃ­sā­vitak­kaṃ vitakketi. Tattha alobhassa pāripūriyā vivitto hoti kāmehi. Tattha adosassa pāripūriyā amohassa pāripūriyā ca vivitto hoti pāpakehi akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.

Vitakkāti tayo vitakkā—nekkham­ma­vitakko abyāpā­da­vitakko avihiṃ­sā­vitakko. Tattha paṭha­mā­bhi­nipāto vitakko, paṭiladdhassa vicaraṇaṃ vicāro. Yathā puriso dūrato purisaṃ passati āgacchantaṃ, na ca tāva jānāti eso itthīti vā purisoti vā yadā tu paṭilabhati itthīti vā purisoti vā evaṃ vaṇṇoti vā evaṃ saṇṭhānoti vā ime vitakkayanto uttari upaparikkhanti kiṃ nu kho ayaṃ sīlavā udāhu dussīlo aḍḍho vā duggatoti vā. Evaṃ vicāro vitakke appeti, vicāro cariyati ca anuvattati ca. Yathā pakkhī pubbaṃ āyūhati pacchā nāyūhati yathā āyūhanā evaṃ vitakko, yathā pakkhānaṃ pasāraṇaṃ evaṃ vicāro anupālati vitakketi vicarati vicāreti. Vitakkayati vitakketi, anuvicarati vicāreti. Kāmasaññāya paṭipakkho vitakko, byāpādasaññāya vihiṃsasaññāya ca paṭipakkho vicāro. Vitakkānaṃ kammaṃ akusalassa amanasikāro, vicārānaṃ kammaṃ jeṭṭhānaṃ saṃvāraṇā. Yathā paliko tuṇhiko sajjhāyaṃ karoti evaṃ vitakko, yathā taṃyeva anupassati evaṃ vicāro. Yathā apariññā evaṃ vitakko. Yathā pariññā evaṃ vicāro. Nirutti­paṭi­sam­bhi­dā­yañca paṭibhā­na­paṭi­sam­bhi­dā­yañca vitakko, dhamma­paṭi­sam­bhi­dā­yañca attha­paṭi­sam­bhi­dā­yañca vicāro. Kallitā kosallattaṃ cittassa vitakko, abhi­nīhā­ra­kosal­laṃ cittassa vicāro. Idaṃ kusalaṃ idaṃ akusalaṃ idaṃ bhāvetabbaṃ idaṃ pahātabbaṃ idaṃ ­sacchi­kātab­banti vitakko, yathā pahānañca bhāvanā ca sacchikiriyā ca evaṃ vicāro. Imesu vitak­ka­vi­cāresu ṭhitassa duvidhaṃ dukkhaṃ na uppajjati kāyikañca cetasikañca; duvidhaṃ sukhaṃ uppajjati kāyikañca cetasikañca. Iti vitakkajanitaṃ cetasikaṃ sukhaṃ pīti kāyikaṃ sukhaṃ kāyikoyeva. Yā tattha cittassa ekaggatā, ayaṃ samādhi. Iti paṭhamaṃ jhānaṃ pañcaṅ­ga­vippa­hīnaṃ pañcaṅ­ga­saman­nā­gataṃ.

Tesaṃyeva vitak­ka­vicārā­naṃ abhikkhaṇaṃ āsevanāya tassa tappoṇamānasaṃ hoti. Tassa vitakkavicārā oḷārikā khāyanti. Yañca pītisukhañca nekkhammañca oḷārikaṃ bhavati. Api ca samādhijā pīti rati ca jāyati. Tassa vicārārammaṇaṃ. Tesaṃ vūpasamā ajjhattaṃ ceto sampasīdati. Ye vitakkavicārā dve dham­mānus­sari­tabbā. Paccuppannā daraṇitabbaṃ. Tesaṃ vūpasamā ekodibhāvaṃ cittekaggataṃ hoti. Tassa ekodibhāvena pīti pāripūriṃ gacchati. Yā pīti, taṃ somanas­sindriyaṃ, yaṃ sukhaṃ, taṃ sukhindriyaṃ. Yā cittekaggatā, ayaṃ samādhi. Taṃ dutiyaṃ jhānaṃ caturaṅ­ga­saman­nā­gataṃ. So pītiyā virāgā yāti ojahi jallasahagataṃ.

Tattha somanas­sa­citta­mu­pādā­nanti ca so taṃ vicinanto upekkhameva manasikaroti. So pītiyā virāgā upekkhako viharati. Yathā ca pītiyā sukhamānitaṃ, taṃ kāyena paṭisaṃvedeti sampajāno viharati. Yena sati­sam­pajañ­ñena upekkhā­pāri­pūriṃ gacchati. Idaṃ tatiyaṃ jhānaṃ caturaṅ­ga­saman­nā­gataṃ.

Tathā kāyikassa sukhassa pahānāya paṭhame jhāne somanas­sindriyaṃ nirujjhati. Dutiye jhāne dukkhindriyaṃ nirujjhati. So sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanas­sa­do­manas­sā­naṃ atthaṅgamā aduk­kha­ma­su­khaṃ upekkhā­sati­pāri­suddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tattha catūhi indriyehi upekkhā pasādā hoti, dukkhindriyena doma­nassin­driyena sukhindriyena soma­nassin­driyena ca. Tesaṃ nirodhā upekkhā­sam­pajañ­ñaṃ hoti, tattha sukhindriyena soma­nassin­driyena ca asati hoti, tesaṃ nirodhā satimā hoti, dukkhindriyena doma­nassin­driyena ca asampajaññaṃ, tesaṃ nirodhā sampajaññaṃ hoti, iti upekkhāya ca saññā, sato sampajāno cittekaggatā ca idaṃ vuccate ca catutthaṃ jhānaṃ.

Tattha yo rāgacarito puggalo tassa sukhindriyañca somanas­sindriyañca; yo dosacarito puggalo tassa duk­khin­dri­yañca domanas­sindriyañca; yo mohacarito puggalo tassa asati ca asampajaññañca.

Tattha rāgacaritassa puggalassa tatiye jhāne catutthe ca anunayo nirujjhati, dosacaritassa paṭhame jhāne dutiye ca paṭighaṃ nirujjhati, mohacaritassa puggalassa paṭhame jhāne dutiye ca asampajaññaṃ nirujjhati. Tatiye jhāne catutthe ca asati nirujjhati, evameva tesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ cattāri jhānāni vodānaṃ gamissanti.

Tattha rāga­dosa­caritassa puggalassa asampajaññañca anunayo ca paṭighañca, tena hānabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti. Tattha rāga­moha­caritassa puggalassa anunayattaṃ ca ādīnavaṃ dassitā, taṃ tassa hānabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti. Tattha dosa­moha­caritassa puggalassa paṭigho ca asati ca asampajaññañca ādīnavaṃ dassitā tena tassa hānabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti.

Tattha rāgado­samoha­sa­mabhā­ga­caritassa puggalassa visesabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti, imāni cattāri jhānāni sattasu puggalesu niddisitabbāni. Catūsu ca samādhīsu chanda­samā­dhinā paṭhamaṃ jhānaṃ, vīriya­samā­dhinā dutiyaṃ jhānaṃ, cittasamādhinā tatiyaṃ jhānaṃ, vīmaṃ­sā­samā­dhinā catutthaṃ jhānaṃ. Appaṇihitena paṭhamaṃ jhānaṃ, suññatāya dutiyaṃ jhānaṃ, animittena tatiyaṃ jhānaṃ, ānāpānassatiyā catutthaṃ jhānaṃ. Kāmavitak­kab­yāpādā­nañca taṃ taṃ vūpasamena paṭhamaṃ jhānaṃ hoti, vitak­ka­vicārā­naṃ vūpasamena dutiyaṃ jhānaṃ, sukhin­dri­ya­so­manas­sindriyā­naṃ vūpasamena tatiyaṃ jhānaṃ, kāya­saṅ­khā­rā­naṃ vūpasamena catutthaṃ jhānañca. Cāgā­dhiṭṭhā­nena paṭhamaṃ jhānaṃ, saccā­dhiṭṭhā­nena dutiyaṃ jhānaṃ, paññā­dhiṭṭhā­nena tatiyaṃ jhānaṃ, upasa­mā­dhiṭṭhā­nena catutthaṃ jhānaṃ. Imāni cattāri jhānāni saṅ­khepa­niddesena niddiṭṭhāni, tattha samādhindriyaṃ pāripūriṃ gacchati. Anuvattanakāni cattāri, tattha yo paṭhamaṃ jhānaṃ nissāya āsavakkhayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya domanas­sindriya­paṭi­pak­khena. Yo dutiyaṃ jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya duk­khin­dri­yapaṭi­pak­khena. Yo tatiyaṃ jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya somanas­sindriya­paṭi­pak­khena. Yo catutthaṃ jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya sukhin­dri­yapaṭi­pak­khena gato.

­Pa­kiṇṇa­ka­niddeso.