Saṃyutta Nikāya 36

1. Sagāthāvagga

8. Dutiya­gelañ­ña­sutta

Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭā­gāra­sālāyaṃ. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi: 

“Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṃ āgameyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhij­jhā­do­manas­saṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati … citte cittānupassī viharati … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhij­jhā­do­manas­saṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti … pe … bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu sampajāno kālaṃ āgameyya. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī.

Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhā vedanā. So evaṃ pajānāti: ‘uppannā kho myāyaṃ sukhā vedanā; sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva phassaṃ paṭicca. Ayaṃ kho pana phasso anicco saṅkhato paṭic­ca­samup­panno. Aniccaṃ kho pana saṅkhataṃ paṭic­ca­samup­pannaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti. So phasse ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭi­nissag­gā­nu­passī viharati. Tassa phasse ca sukhāya ca vedanāya anic­cānupas­sino viharato, vayānupassino viharato, virā­gānupas­sino viharato, niro­dhānupas­sino viharato, paṭi­nissag­gā­nu­passino viharato yo phasse ca sukhāya ca vedanāya rāgānusayo, so pahīyati.

Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ satassa … pe … viharato uppajjati dukkhā vedanā … pe … uppajjati adukkhamasukhā vedanā. So evaṃ pajānāti: ‘uppannā kho myāyaṃ adukkhamasukhā vedanā; sā ca kho paṭicca, no appaṭicca. Kiṃ paṭicca? Imameva phassaṃ paṭicca. (Yathā purimasutte, tathā vitthāretabbo.) Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvita­pariyā­dānā idheva sabba­ve­dayi­tāni ana­bhinan­di­tāni sītī­bhavis­santī’ti pajānāti.

Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya, tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāya­pariyan­tikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāya­pariyan­tikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. Jīvita­pariyan­tikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvita­pariyan­tikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. ‘Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvita­pariyā­dānā idheva sabba­ve­dayi­tāni ana­bhinan­di­tāni sītī­bhavis­santī’ti pajānātī”ti.

Aṭṭhamaṃ.