Mahāvastu
13. The Sixth Bhūmi
tataḥ sthaviraḥ kāśyapaḥ kātyāyanam athābravīt* |
kiṃ cittaṃ bodhisatvānāṃ paṃcamāyāṃ vipaścitāṃ ||
tataḥ kātyāyanasthaviraḥ munikāśyapaṃ dhutadharmadharaṃ gāthayādhyabhāṣi ||
alpāsvādanibaddho ’yaṃ lokāvarto ’tidāruṇaḥ |
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + jāyate ||
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca || kṣetram iti ||
tataḥ sthaviraḥ kātyāyanaḥ mahākāśyapam athābravīt* |
śrūyatāṃ lokanāthānāṃ kṣetraṃ tatvārthaniśritaṃ ||upakṣetraṃ ca vakṣyāmi teṣāṃ paramavādināṃ |
tāni niśamya vākyāni śāsanaṃ ca naravara ||ekaṣaṣṭiṃ trisahasrāṇi buddhakṣetraṃ parīkṣitaṃ |
ato caturguṇaṃ jñeyam upakṣetraṃ tathāvidhaṃ ||
evam ukte āyuṣmāṃ mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca || kiṃ punar bho jinaputra sarveṣu buddhakṣetreṣu utpadyanti samyaksaṃbuddhā utāho keṣucid eva utpadyanti || evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣe ||
kiṃcit eva bhavati apariśūnyaṃ
kṣetram apratimarūpadharehi |
kṣetrakoṭinayutāni bahūni
śūnyakāni puruṣapravarehi ||durlabho hi varalakṣaṇadhārī
dīrghakālasamudāgatabuddhī |
sarvadharmakuśalo atitejaḥ
sarvasatvasukhatādharasatvo iti ||
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapa āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca || khalu bho jinaputra ko hetuḥ kaḥ pratyayaḥ yaṃ ekasmiṃ kṣetre dvau samyaksaṃbuddhau nopapadyanti iti || evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhiḥ adhyabhāṣate ||
yat kāryaṃ naranāgena buddhakarma suduḥkaraṃ |
tat sarvaṃ paripūreti eṣā buddhāna dharmatā ||asamartho yadi siyād buddhadharmeṣu cakṣumāṃ |
tato duve mahātmānau utpadyete tathāgatau ||taṃ cāsamarthasadbhāvaṃ varjayanti maharṣiṇāṃ |
tasmāt duve na jāyante ekakṣetre nararṣabhau ||na jātu sāvaśeṣeṣu buddhadharmeṣu śruyyate |
nirvṛtāḥ puruṣaśreṣṭhā atītādhve jinātmajā ||anāgatā atikrāntā saṃbuddhā ye ca sāṃprataṃ |
kṛtena buddhadharmeṇa nirvāyanti narottamā iti ||
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapaḥ āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca || katamāni bho jinaputra samprati anyāni buddhakṣetrāṇi yatraitarhi samyaksaṃbuddhā dharmaṃ deśayantīti || evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ gāthābhir adhyabhāṣe ||
purastime diśo bhāge buddhakṣetraṃ sunirmitaṃ |
tatra mṛgapatiskandho nāmena jinapuṅgavaḥ ||purastime diśo bhāge buddhakṣetraṃ kṛtāgadaṃ |
tatra siṃhahanur nāma jino dvātriṃśalakṣaṇaḥ ||purastime diśo bhāge buddhakṣetraṃ vibhūṣitaṃ |
tatra lokagurur nāma sarvadarśī mahāmuniḥ ||purastime diśo bhāge buddhakṣetram akaṇṭhakaṃ |
tatra jñānadhvajo nāma śāstā śāsati prāṇināṃ ||purastime diśo bhāge buddhakṣetram avekṣitaṃ |
tatra kanakabimbābho jino nāmena sundaraḥ ||dakṣiṇasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ drumadhvajaṃ |
tatra anihato nāma saṃbuddho devananditaḥ ||dakṣiṇasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ manoramaṃ |
tatra nāmena saṃbuddho cārunetro mahāmuniḥ ||dakṣiṇasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetram akardamaṃ |
tatra nāmena saṃbuddho mālādhārī vināyakaḥ ||paścimasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetram avigrahaṃ |
tatra nāmena saṃbuddho ambaro bhavasūdanaḥ ||uttarasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ manoramaṃ |
tatra nāmena saṃbuddho pūrṇacandro vidhiśrutaḥ ||heṣṭimasmiṃ diśo bhāge buddhakṣetraṃ suniṣṭhitaṃ |
tatra nāmena saṃbuddho dṛḍhabāhus tathāgataḥ ||upariṣṭā diśo bhāge buddhakṣetram anuddhṛtaṃ |
tatra buddho mahābhāgo nāmena arisūdanaḥ ||buddhakṣetrasahasrāṇi anekāni ataḥ paraṃ |
buddhakṣetrasahasrāṇāṃ koṭī na prajñāyate ’parā ||buddhakṣetrāṇāṃ śūnyānāṃ koṭī na prajñāyate ’ntarā |
lokadhātūsahasrāṇāṃ koṭī na prajñāyate ’ntarā ||yathā saṃsāracakrasya pūrvā koṭī na prajñāyate |
tathāiva lokadhātūnāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||atikrāntānāṃ buddhānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
praṇidhentāna bodhāya pūrvā koṭī na prajñāyate ||avaivartikadharmāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
abhiṣekabhūmiprāptānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||tuṣiteṣu vasantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
tuṣitebhyaś cyavantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||mātu kukṣau śayantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
sthitānāṃ mātuḥ kukṣau tu pūrvā koṭī na prajñāyate ||jāyamānānāṃ vīrāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
jātānāṃ lokanāthānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||aṅkeṣu gṛhyamāṇānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
pādāni vikramantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||mahāhāsaṃ hasantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
diśāṃ vilokayantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||aṅkena dhāriyantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
upanīyamānānāṃ gandharvaiḥ pūrvā koṭī na prajñāyate ||pūrebhyo niṣkramantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
bodhimūlam upentānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||prāpnuvantānāṃ tathāgatajñānaṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
dharmacakraṃ pravartentānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||satvakoṭī vinentānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
siṃhanādaṃ nadantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||āyuḥsaṃskāraṃ utsṛjantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
nirvāyantānāṃ vīrāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||nirvṛtānāṃ śayantānāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate |
dhyāpiyantānāṃ vīrāṇāṃ pūrvā koṭī na prajñāyate ||evam etaṃ yathābhūtaṃ śāstupūgaṃ vijānatha |
kvacit kvacit ca saṃbuddho buddhakṣetreṣu dṛśyate ||
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca || yadi bho jinaputrā ettakā samyaksaṃbuddhā eko ca samyaksaṃbuddho aparimitān satvā parinirvāpayati nanu acireṇa kālena sarvasatvān parinirvāpayiṣyanti | evam ayaṃ lokaḥ sarveṇa sarvaśūnyaṃ bhaviṣyati sarvasatvavirahita iti || evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapa gāthābhiḥ adhyabhāṣe ||
samanantarasaṃpūraṃ śūnyaṃ bhavatu sarvadā |
apratiṣṭham anālambanaṃ niviṣṭaṃ bhavatu sarvadā ||yattikā pṛthivīdhātu satvā bahutarakā ato |
pṛthagjanā khu nirdiṣṭā tena paramadarśinā ||śṛṇvatāṃ puruṣavarasya śāsanaṃ bahunāṃ kutaḥ |
paryanto bheṣyati satvānām iti uktaṃ maharṣiṇeti ||
evam ukte āyuṣmān mahākāśyapo āyuṣmantaṃ mahākātyāyanam uvāca || ye ime bho jinaputra satvā samyaksaṃbodhāye praṇidhenti te te katibhir ākāraiḥ ṣaṣṭhyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ saptamāyāṃ bhūmau vivartanta iti || evam ukte āyuṣmān mahākātyāyana āyuṣmantaṃ mahākāśyapam uvāca || dubhi khalu bho dhutadharmadhara ākārair bodhisatvā bodhāya praṇidhento ṣaṣṭhyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ saptamāyāṃ bhūmau vivartanti || katamehi dubhi || saṃjñāvedayitanirodhasamāpattiyo ca spṛhayanti yasmiṃś ca kāle samyaksaṃbuddhā satvaparijñayā ahaṃ mahātmā śamīkaro tti devatāṃ satkṛtya avahitaśrotā śṛṇvanti || ye hi kecid bho dhutadharmadhara bodhisatvāḥ ṣaṣṭhyāyāṃ bhūmau vartamānāḥ saptamāyāṃ bhūmau vivartensu vivartanti vivartiṣyanti vā sarve imehi dubhi ākārehi vivartanti vivartensu vivartiṣyanti iti ||
evaṃ eṣā ṣaṣṭhī bhūmir bhavati teṣāṃ guṇavarāṇāṃ |
hariṇapatīnāṃ hitāna maharṣiṇāṃ bodhisatvānām iti ||
iti śrīmahāvastu-avadāne ṣaṣṭhī bhūmiḥ samāptā ||