Rājā āha—“bhante nāgasena, kiṃlakkhaṇā satī”ti? “Apilā­pana­lak­khaṇā, mahārāja, sati, upaggaṇ­hana­lak­khaṇā cā”ti. “Kathaṃ, bhante, apilā­pana­lak­khaṇā satī”ti? “Sati, mahārāja, uppajjamānā kusa­lā­kusa­la­sā­vajjā­na­vajja­hīnap­paṇīta­kaṇha­sukka­sap­pa­ṭibhā­ga­dhamme apilāpeti ‘ime cattāro satipaṭṭhānā, ime cattāro sammappadhānā, ime cattāro iddhipādā, imāni pañcindriyāni, imāni pañca balāni, ime satta bojjhaṅgā, ayaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, ayaṃ samatho, ayaṃ vipassanā, ayaṃ vijjā, ayaṃ vimuttī’ti. Tato yogāvacaro sevitabbe dhamme sevati, asevitabbe dhamme na sevati. Bhajitabbe dhamme bhajati abhajitabbe dhamme na bhajati. Evaṃ kho, mahārāja, apilā­pana­lak­khaṇā satī”ti.

“Opammaṃ karohī”ti. “Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa bhaṇḍāgāriko rājānaṃ cakkavattiṃ sāyaṃ pātaṃ yasaṃ sarāpeti ‘ettakā, deva, te hatthī, ettakā assā, ettakā rathā, ettakā pattī, ettakaṃ hiraññaṃ, ettakaṃ suvaṇṇaṃ, ettakaṃ sāpateyyaṃ, taṃ devo saratū’ti rañño sāpateyyaṃ apilāpeti; evameva kho, mahārāja, sati uppajjamānā kusa­lā­kusa­la­sā­vajjā­na­vajja­hīnap­paṇīta­kaṇha­sukka­sap­pa­ṭibhā­ga­dhamme apilāpeti ‘ime cattāro satipaṭṭhānā, ime cattāro sammappadhānā, ime cattāro iddhipādā, imāni pañcindriyāni, imāni pañca balāni, ime satta bojjhaṅgā, ayaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, ayaṃ samatho, ayaṃ vipassanā, ayaṃ vijjā, ayaṃ vimuttī’ti. Tato yogāvacaro sevitabbe dhamme sevati, asevitabbe dhamme na sevati. Bhajitabbe dhamme bhajati, abhajitabbe dhamme na bhajati. Evaṃ kho, mahārāja, apilā­pana­lak­khaṇā satī”ti.

“Kathaṃ, bhante, upaggaṇ­hana­lak­khaṇā satī”ti? “Sati, mahārāja, uppajjamānā hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanveti ‘ime dhammā hitā, ime dhammā ahitā. Ime dhammā upakārā, ime dhammā anupakārā’ti. Tato yogāvacaro ahite dhamme apanudeti, hite dhamme upaggaṇhāti. Anupakāre dhamme apanudeti, upakāre dhamme upaggaṇhāti. Evaṃ kho, mahārāja, upaggaṇ­hana­lak­khaṇā satī”ti.

“Opammaṃ karohī”ti. “Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa pari­ṇāya­ka­ratanaṃ rañño hitāhite jānāti ‘ime rañño hitā, ime ahitā. Ime upakārā, ime anupakārā’ti. Tato ahite apanudeti, hite upaggaṇhāti. Anupakāre apanudeti, upakāre upaggaṇhāti. Evameva kho, mahārāja, sati uppajjamānā hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo samanveti ‘ime dhammā hitā, ime dhammā ahitā. Ime dhammā upakārā, ime dhammā anupakārā’ti. Tato yogāvacaro ahite dhamme apanudeti, hite dhamme upaggaṇhāti. Anupakāre dhamme apanudeti, upakāre damme upaggaṇhāti. Evaṃ kho, mahārāja, upaggaṇ­hana­lak­khaṇā sati. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā— ‘satiñca khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmī’”ti.

“Kallosi, bhante nāgasenā”ti.

Sati­lak­kha­ṇa­pañho terasamo.