Therīgāthā

Mahānipāta

1. Sume­dhā­therī­gāthā

Mantāvatiyā nagare,
Rañño koñcassa aggamahesiyā;
Dhītā āsiṃ sumedhā,
Pasāditā sāsanakarehi.

Sīlavatī cittakathā,
Bahussutā buddhasāsane vinitā;
Mātāpitaro upagamma,
Bhaṇati “ubhayo nisāmetha.

Nib­bā­nā­bhira­tā­haṃ,
Asassataṃ bhavagataṃ yadipi dibbaṃ;
Kimaṅgaṃ pana tucchā kāmā,
Appassādā bahuvighātā.

Kāmā kaṭukā āsī,
Visūpamā yesu mucchitā bālā;
Te dīgharattaṃ niraye,
Samappitā haññante dukkhitā.

Socanti pāpakammā,
Vinipāte pāpavaddhino sadā;
Kāyena ca vācāya ca,
Manasā ca asaṃvutā bālā.

Bālā te duppaññā,
Acetanā duk­kha­sa­muda­yo­ruddhā;
Desente ajānantā,
Na bujjhare ariyasaccāni.

Saccāni amma buddha­vara­desitāni,
Te bahutarā ajānantā ye;
Abhinandanti bhavagataṃ,
Pihenti devesu upapattiṃ.

Devesupi upapatti,
Asassatā bhavagate aniccamhi;
Na ca santasanti bālā,
Punappunaṃ jāyitabbassa.

Cattāro vinipātā,
Duve ca gatiyo kathañci labbhanti;
Na ca vini­pāta­gatānaṃ,
Pabbajjā atthi nirayesu.

Anujānātha maṃ ubhayo,
Pabbajituṃ dasabalassa pāvacane;
Appossukkā ghaṭissaṃ,
Jāti­maraṇap­pahānāya.

Kiṃ bhavagate abhinanditena,
Kāyakalinā asārena;
Bhavataṇhāya nirodhā,
Anujānātha pabbajissāmi.

Buddhānaṃ uppādo vivajjito,
Akkhaṇo khaṇo laddho;
Sīlāni brahmacariyaṃ,
Yāvajīvaṃ na dūseyyaṃ”.

Evaṃ bhaṇati sumedhā,
Mātāpitaro “na tāva āhāraṃ;
Āharissaṃ gahaṭṭhā,
Maraṇavasaṃ gatāva hessāmi”
.

Mātā dukkhitā rodati pitā ca,
Assā sabbaso samabhihato;
Ghaṭenti saññāpetuṃ,
Pāsādatale chamāpatitaṃ.

“Uṭṭhehi puttaka kiṃ soci,
Tena dinnāsi vāraṇavatimhi;
Rājā anīkaratto,
Abhirūpo tassa tvaṃ dinnā.

Aggamahesī bhavissasi,
Anikarattassa rājino bhariyā;
Sīlāni brahmacariyaṃ,
Pabbajjā dukkarā puttaka.

Rajje āṇā dhana­missa­riyaṃ,
Bhogā sukhā daharikāsi;
Bhuñjāhi kāmabhoge,
Vāreyyaṃ hotu te putta”.

Atha ne bhaṇati sumedhā,
“Mā edisikāni ­bha­vaga­ta­masāraṃ;
Pabbajjā vā hohiti,
Maraṇaṃ vā me na ceva vāreyyaṃ.

Kimiva pūtikā­ya­masuciṃ,
Savanagandhaṃ bhayānakaṃ kuṇapaṃ;
Abhisaṃ­vi­seyyaṃ bhastaṃ,
Asakiṃ paggharitaṃ asucipuṇṇaṃ.

Kimiva tahaṃ jānantī,
Vikūlakaṃ maṃsa­soṇi­tu­palittaṃ;
Kimikulālayaṃ sakuṇabhattaṃ,
Kaḷevaraṃ kissa diyyati.

Nibbuyhati susānaṃ,
Aciraṃ kāyo apetaviññāṇo;
Chuddho kaḷiṅgaraṃ viya,
Jigucchamānehi ñātīhi.

Chuddhūna naṃ susāne,
Parabhattaṃ nhāyanti jigucchantā;
Niyakā mātāpitaro,
Kiṃ pana sādhāraṇā janatā.

Ajjhositā asāre,
Kaḷevare aṭṭhin­hāru­saṃ­ghāte;
Kheḷas­succāras­sava,
Paripuṇṇe pūtikāyamhi.

Yo naṃ vinibbhujitvā,
Abbhanta­ra­massa bāhiraṃ kayirā;
Gandhassa asahamānā,
Sakāpi mātā jiguccheyya.

Khan­dha­dhātu­āyata­naṃ,
Saṅkhataṃ jātimūlakaṃ dukkhaṃ;
Yoniso anuvicinantī,
Vāreyyaṃ kissa iccheyyaṃ.

Divase divase tisatti,
Satāni navanavā pateyyuṃ kāyamhi;
Vassasatampi ca ghāto,
Seyyo dukkhassa cevaṃ khayo.

Ajjhupagacche ghātaṃ,
Yo viññāyevaṃ satthuno vacanaṃ;
‘Dīgho tesaṃ saṃsāro,
Punappunaṃ haññamānānaṃ’.

Devesu manussesu ca,
Tiracchā­na­yoniyā asurakāye;
Petesu ca nirayesu ca,
Aparimitā dissare ghātā.

Ghātā nirayesu bahū,
Vini­pāta­gatassa pīḷiyamānassa;
Devesupi attāṇaṃ,
Nibbānasukhā paraṃ natthi.

Pattā te nibbānaṃ,
Ye yuttā dasabalassa pāvacane;
Appossukkā ghaṭenti,
Jāti­maraṇap­pahānāya.

Ajjeva tātabhinikkha-
Missaṃ bhogehi kiṃ asārehi;
Nibbinnā me kāmā,
Vantasamā tālavatthukatā”.

Sā cevaṃ bhaṇati pitara-
Manīkaratto ca yassa sā dinnā;
Upayāsi vāraṇavate,
­Vārey­ya­mu­paṭṭhite kāle.

Atha asita­nicita­muduke,
Kese khaggena chindiya sumedhā;
Pāsādaṃ pidahitvā,
Paṭhamajjhānaṃ samāpajji.

Sā ca tahiṃ samāpannā,
Anīkaratto ca āgato nagaraṃ;
Pāsāde ca sumedhā,
Aniccasaññaṃ subhāveti.

Sā ca manasi karoti,
Anīkaratto ca āruhī turitaṃ;
Maṇika­naka­bhū­sitaṅgo,
Katañjalī yācati sumedhaṃ.

“Rajje āṇādhanamissa-
Riyaṃ bhogā sukhā daharikāsi;
Bhuñjāhi kāmabhoge,
Kāmasukhā dullabhā loke.

Nissaṭṭhaṃ te rajjaṃ,
Bhoge bhuñjassu dehi dānāni;
Mā dummanā ahosi,
Mātāpitaro te dukkhitā”.

Taṃ taṃ bhaṇati sumedhā,
Kāmehi anatthikā vigatamohā;
“Mā kāme abhinandi,
Kāmesvādīnavaṃ passa.

Cātuddīpo rājā,
Mandhātā āsi kāma­bhogi­namaggo;
Atitto kālaṅkato,
Na cassa paripūritā icchā.

Satta ratanāni vasseyya,
Vuṭṭhimā dasadisā samantena;
Na catthi titti kāmānaṃ,
Atittāva maranti narā.

Asisūnūpamā kāmā,
kāmā sappasiropamā;
Ukkopamā anudahanti,
aṭṭhikaṅkala sannibhā.

Aniccā adhuvā kāmā,
bahudukkhā mahāvisā;
Ayoguḷova santatto,
aghamūlā dukhapphalā.

Rukkhap­phalū­pamā kāmā,
maṃsapesūpamā dukhā;
Supinopamā vañcaniyā,
kāmā yācitakūpamā.

Sattisūlūpamā kāmā,
rogo gaṇḍo aghaṃ nighaṃ;
Aṅgāra­kāsu­sadisā,
aghamūlaṃ bhayaṃ vadho.

Evaṃ bahudukkhā kāmā,
akkhātā antarāyikā;
Gacchatha na me bhavagate,
vissāso atthi attano.

Kiṃ mama paro karissati,
Attano sīsamhi ḍayhamānamhi;
Anubandhe jarāmaraṇe,
Tassa ghātāya ghaṭitabbaṃ”.

Dvāraṃ apāpurit­vā­nahaṃ,
Mātāpitaro anīkarattañca;
Disvāna chamaṃ nisinne,
Rodante idamavocaṃ.

“Dīgho bālānaṃ saṃsāro,
Punappunañca rodataṃ;
Anamatagge pitu maraṇe,
Bhātu vadhe attano ca vadhe.

Assu thaññaṃ rudhiraṃ,
Saṃsāraṃ anamataggato saratha;
Sattānaṃ saṃsarataṃ,
Sarāhi aṭṭhīnañca sannicayaṃ.

Sara caturodadhī,
Upanīte assu­thañña­ru­dhi­ramhi;
Sara ekakappa­maṭṭhī­naṃ,
Sañcayaṃ vipulena samaṃ.

Anamatagge saṃsarato,
Mahiṃ jambu­dīpa­mu­panī­taṃ;
Kolaṭ­ṭhi­matta­guḷikā,
Mātā mātusveva nappahonti.

Tiṇakaṭ­ṭha­sā­khā­palāsaṃ,
Upanītaṃ anamataggato sara;
Caturaṅgulikā ghaṭikā,
Pitupitusveva nappahonti.

Sara kāṇakacchapaṃ pubba-
Samudde aparato ca yugachiddaṃ;
Siraṃ tassa ca paṭimukkaṃ,
­Manus­sa­lābhamhi opammaṃ.

Sara rūpaṃ pheṇapiṇḍopa-
Massa kāyakalino asārassa;
Khandhe passa anicce,
Sarāhi niraye bahuvighāte.

Sara kaṭasiṃ vaḍḍhente,
Punappunaṃ tāsu tāsu jātīsu;
Sara kumbhī­la­bhayāni ca,
Sarāhi cattāri saccāni.

Amatamhi vijjamāne,
Kiṃ tava pañcakaṭukena pītena;
Sabbā hi kāmaratiyo,
Kaṭukatarā pañcakaṭukena.

Amatamhi vijjamāne,
Kiṃ tava kāmehi ye pariḷāhā;
Sabbā hi kāmaratiyo,
Jalitā kuthitā kampitā santāpitā.

Asapattamhi samāne,
Kiṃ tava kāmehi ye bahusapattā;
Rājaggi­cora­udakap­pi­yehi,
Sādhāraṇā kāmā bahusapattā.

Mokkhamhi vijjamāne,
Kiṃ tava kāmehi yesu vadhabandho;
Kāmesu hi asakāmā,
Vadha­bandha­du­khāni anubhonti.

Ādīpitā tiṇukkā,
Gaṇhantaṃ dahanti neva muñcantaṃ;
Ukkopamā hi kāmā,
Dahanti ye te na muñcanti.

Mā appakassa hetu,
Kāmasukhassa vipulaṃ jahī sukhaṃ;
Mā puthulomova baḷisaṃ,
Gilitvā pacchā vihaññasi.

Kāmaṃ kāmesu damassu,
Tāva sunakhova saṅkhalābaddho;
Kāhinti khu taṃ kāmā,
Chātā sunakhaṃva caṇḍālā.

Aparimitañca dukkhaṃ,
Bahūni ca citta­do­manas­sāni;
Anubhohisi kāmayutto,
Paṭinissaja addhuve kāme.

Ajaramhi vijjamāne,
Kiṃ tava kāmehi yesu jarā;
Maraṇab­yādhi­gahitā
,
Sabbā sabbattha jātiyo.

Ida­ma­jara­mi­damama­raṃ,
Idamajarāmaraṃ padamasokaṃ;
Asapat­ta­ma­sambā­dhaṃ,
Akha­li­ta­mabhayaṃ nirupatāpaṃ.

Adhigatamidaṃ bahūhi,
Amataṃ ajjāpi ca labhanīyamidaṃ;
Yo yoniso payuñjati,
Na ca sakkā aghaṭamānena”.

Evaṃ bhaṇati sumedhā,
Saṅkhāragate ratiṃ alabhamānā;
Anunentī anikarattaṃ,
Kese ca chamaṃ khipi sumedhā.

Uṭṭhāya anikaratto,
Pañjaliko yācatassā pitaraṃ so;
“Vissajjetha sumedhaṃ,
Pabbajituṃ vimokkha­sacca­dassā”.

Vissajjitā mātāpitūhi,
pabbaji sokabhayabhītā;
Cha abhiññā sacchikatā,
aggaphalaṃ sikkhamānāya.

Accha­riya­mab­bhu­taṃ taṃ,
Nibbānaṃ āsi rājakaññāya;
Pubbe­nivāsa­caritaṃ,
Yathā byākari pacchime kāle.

“Bhagavati koṇāgamane,
Saṃghārāmamhi navanivesamhi;
Sakhiyo tisso janiyo,
Vihāradānaṃ adāsimha.

Dasakkhattuṃ satakkhattuṃ,
Dasa­satak­khat­tuṃ satāni ca satakkhattuṃ;
Devesu uppajjimha,
Ko pana vādo manussesu.

Devesu mahiddhikā ahumha,
Mānusakamhi ko pana vādo;
Sattaratanassa mahesī,
Itthiratanaṃ ahaṃ āsiṃ.

So hetu so pabhavo,
Taṃ mūlaṃ sāva sāsane khantī;
Taṃ paṭha­ma­samo­dhānaṃ,
Taṃ dhammaratāya nibbānaṃ.

Evaṃ karonti ye sadda-
Hanti vacanaṃ anomapaññassa;
Nibbindanti bhavagate,
Nibbinditvā virajjantī”ti.

Itthaṃ sudaṃ sumedhā therī gāthāyo abhāsitthāti.

Mahānipāto niṭṭhito.

Samattā therīgāthāyo

Gāthāsatāni cattāri,
asīti puna cuddasa;
Theri­ye­kuttara­satā,
sabbā tā āsavakkhayāti.

Therīgāthāpāḷi niṭṭhitā.